I only have two posts about India here and I blame myself for my laziness, incompetency and perfectionism. If I delay my travel writing, I always end up losing the feeling of being there, the posts become mundane reports or encyclopaedic entries. So when I know too much time has passed since my travels to write about them, I end up trying harder, reading vigorously and spending more time on the piece which delays it even further until I totally lose my inquisitive tourist’s touch. So I could not write about Bombay, Jaipur, Fatehpur Sikri, Agra, Delhi, Varanasi, Goa, and Lucknow yet. All of these locations deserve a post of their own.

My two posts about India were the most important two pieces regarding my travels: the unforgettable wedding of our friends Aparna & Pratap and the heavy presence of religion one feels in India (this post is in Turkish).

But before I take this opportunity to write about the Bombay I remember and cherish, I need to apologise to sensitive Indian readers for calling their financial capital Bombay instead of Mumbai. There are two reasons for this:

1) I cannot get used to Mumbai because when I discard the name Bombay, I feel like I am getting rid of the colonialist associations of the name. I am not oblivious to the effects of colonialism however Bombay is not Delhi; it owes part of its charm to her colonial past.

2) Being Turkish, I have seen a my share of name changes of cities, towns, villages, streets, parks, an airport, a football stadium and more; I do not like it when people try to rewrite history with nationalistic motives even if the original name is given by and is the derivative of a word in the language of one the colonialists in Bombay’s past.

Of course I must add that a similar situation exists in Istanbul. Indian nationalists claim that Mumbai comes from the Goddess Mumba, their Turkish counterparts claim that Istanbul comes from “Islam bol” meaning “abundance of Islam” whereas the word Istanbul is derived from a Greek phrase “is tan poli” meaning “going to the city”.

Getting back to the last week of November 2008, the locations of the shocking terrorist attacks were familiar to me from our four days in Bombay in December 1999. And I have always thought of Bombay as India’s Istanbul. As I followed the news I could not help but think about the two cities and their appeal and their problems.

The Hotels
When we were in Bombay, we stayed at the Royal Bombay Yacht Club right next to the Taj Hotel. We had “high tea” in the hotel as was recommended by the locals. I also saw a beggar that I cannot forget right next to the Gateway to India just meters (or yards for the Indian readers out there) away from the Taj: he was a teenager who had no limbs and was lying face-down on a piece of wood with wheels, under the hot sun.

The Istanbul equivalent of the Taj Hotel would be the Çırağan Palace Kempinski. It’s an old palace somewhat tastelessly redone after it was burned down, but owing to its appearance from the outside and its perfect location, is the most popular high end hotel in town.

The Taj Hotel in Bombay
And This Is Just The Backside

The Taj Hotel is a beautiful building inside out, built out of spite after one of the Tatas was denied entry to a hotel operated by the English because he was an Indian. We were told that the engineers building it held the plans upside down: the side overlooking the sea looks like the back entrance, the gardens and the better looking entrance open up to a small street. There was a street vendor at the back entrance during our visit cooking tasty looking chicken and lamb at the back of a pick-up truck. One of my regrets about our time in India is heeding Seha’s advice and not eating there.

Oberoi Hotel I barely remember because we only passed in front of it a few times going up Marine Drive (probably towards Chowpatty Beach). This bay (Back Bay) is sometimes called The Queen’s Necklace because it looks like one at night with the gentle curve and the streetlights. Sometimes coming back home from work, when I look at the shores of the Bosphorus from one of the two bridges, I remember Back Bay, Chowpatty Beach, Malabar Hill.

The Oberoi is like the Hilton Hotel in Istanbul. Important yet ugly and out of place.

Victoria Terminus Train Station
The train station (formerly called Victoria Terminus) was one of the touristy places we visited. The area around it was so crowded that I felt claustrophobic and at home at the same time. It was interesting to see the commuters with their food in metal cases still using the old train station like it’s supposed to be used as opposed to Sirkeci Station in Istanbul, the last stop of the Orient Express. Sirkeci Station is barely used now because Turkey turned its back to rail travel in the 50′s, I wouldn’t be surprised if it has been privatised and turned into a restaurant.

The area around Victoria Terminus reminded me of the Saturday afternoons I used to spend with my dad loitering around in Eminönü, just meters (yards) away from the Sirkeci Train Station.

It’s Usually More Crowded

Eminönü has been the shopping district of Istanbul since the Byzantine times which makes it the busiest part of the city for the last 1500 years. My father and I would start in the Mısır Çarşısı (The Spice Market) and look at the birds, dogs and cats, fish, spices and teas, monkeys, cheese and sausages, hamsters, dried fruit and nuts. We’d have lunch in Pandeli which brings back images of aubergine and tender meat, and elderly waiters with pristine white shirts. And finally we’d walk up the street towards Süleymaniye, the most magnificent of the mosques in the city. I remember my father buying me toys and trinkets from the little shops in tiny and crowded streets: balloons, Chinese toys made from cheap plastic, a small radio, a green ring connected to a small rubber ball hidden in the palm used to spray water to the face of the unsuspecting onlookers.

My grandfather had a little shop in Eminönü when I was 3-4 years old. My oldest memories in life could be when I would be going there to visit him with my grandmother. We’d take the dolmuş (a shared taxi traveling on a set route) to Kadıköy from Şaşkınbakkal, the boat from Kadiköy to Eminönü. On the way back, I’d always get a treat of seeds to feed the pigeons in front of the Yeni Camii Mosque. I was always quiet and timid in my grandfather’s shop, a small place full of rolls and rolls of cloth at the end of a dark, dismal arcade. I adored my grandfather but I never liked his shop. I don’t really remember why.

Leopold Cafe
Leopold Cafe is another typical tourist spot. We had stopped there for some food just because it was a must in our tourist’s itinerary. I remember buying Salman Rushdie’s Midnight’s Children from one of the bookstores in Colaba close to the cafe. I don’t remember what I ate there, the food should have been bland but the aura was interesting – old but not yet out of place with others like us reading Lonely Planet India sipping chai (spiced sweet tea).

The Istanbul equivalent of Leopold Cafe is difficult to pick. We don’t have a tradition of old establishments. Orhan Pamuk’s latest novel The Museum of Innocence talks about the bourgeois life in the 70′s. The protagonist Kemal’s modern day equivalent would not be able to dine in the places that Kemal and his fashionable friends frequent. Okay, there might be a few old meyhanes (slow food meze and rakı places) or restaurants serving simple home style food but that’s about it, and they were never tourist spots.

The Interior Looks Better

Because picking a place similar to the Leopold Cafe is hard, I’ll pick two instead. One would be the Pudding Shop in Sultanahmet Square. This was a meeting place of the hippies on their way to India in the sixties. The hippie trail to India began in Istanbul because Istanbul is the invisible membrane between the west and the exotic east. But today, the Pudding Shop is just another pudding shop and there are no hippies around.

My second pick would be Reina, one of the club/restaurant complexes on the Bosphorus. This is where Turkish businessmen bring their guests to show off the beauties of Istanbul the easy way – without the hassles and the complicated history of the ancient peninsula. It’s the symbol of 90′s decadence with the gorillas at the door sniffing you before they let you in with disgusted looks and valets charging more than a full meal in the Pudding Shop just to park your Ferrari in the parking lot next to the club. You’d see more fake organs with fake tans than anywhere else in Turkey if that’s your thing, but view of the sea at night is fabulous.

The Trapped
I was glued to the tv/computer screen during the Bombay attacks because a friend of mine was one of the hotel guests trapped in the Oberoi. She ran to her room after spotting two terrorists and locked herself in the bathroom. She kept contact by mobile phone calls and text messaging, we could hear the gunshots in the background when we called her.

For hours we waited to hear some good news from Bombay. We did not know a lot and in some ways this was fortunate because had we known the horrors going on in the corridors we’d have a lot more difficulty trying not to think about what could have been happening. Only after having read the eyewitness accounts, I was able to fathom the extent of her bravery. 40 hours later, we knew that she was safe with the commandos but still it was an hour before she got out. Possibly because no one knew what was going on in the hotel.

Now following up on the news and comments (one of my recommendations by Mohsin Hamid is here and another good one by Arundhati Roy is here) I am convinced that the terrorists are accomplishing one of their goals: the Indian subcontinent is getting more and more unstable. For this, I blame both sides.

The subcontinent is one of the most interesting and beautiful places in the world and Indian democracy as demonstrated by resignations of those who felt responsible (something that would be unthinkable here in Turkey) has been setting a good example to the rest of the world when the future looks bleak for those of us living in countries still struggling to find their path.

I sincerely hope it stays that way.

Misal, bu aralar bir dünya markası olma iddiasında olan Ülker hala dünyanının meşhur şekerleme üreticilerinin tutmuş markalarını alır ve ambalajına kadar kopyalar, daha sonra yeni bir isim bulur. Sonuçta Twix Albeni, Mars Metro olur. Yani Albeni için züğürdün Twix’i diyebiliriz.

Daha güzel bir örnek vermek gerekirse Hülya Avşar yıllardır Madonna’ya özense de bence Türkiye için züğürdün Madonna’sı Hande Yener’dir. Hülya Avşar kendini hem güzel, hem akıllı, hem sportmen, hem güzel sesli, hem de ideal bir anne ve abla zannededursun, Hande Yener (meraklısı olmasam da) gerçekten müzik yapmış üstelik nasılsa Madonna gibi bir gey ikonu olmayı da başarmıştır. Bir de Gülben Ergen var – geçenlerde bir çocuk kitabı yazarak Madonnalığa özenmiş – ama o olsa olsa züğürdün Hülya Avşar’ı olabilir.

Neden Rio?
Bu kadar girizgahı neden yaptım? Bu dünyada Rio’yu görmüş şanslı kullardan olduğum için geçenlerde ziyaret ettiğim Tel Aviv’in züğürdün Rio’su olduğunu düşünüyorum da ondan.

Züğürdün Rio’sunun Copacabana’sı

Tel Aviv doğal güzellik olarak Rio’nun yanına yaklaşamaz elbette. Sonuçta Tel Aviv neredeyse çölde kurulmuş bir şehirken Rio’nun içinde yemyeşil balta girmemiş ormanlar var. Ama şehirlerin havasında/suyunda bir benzerlik hissettim.

Tel Aviv’de de Rio gibi şehrin tam içinde bir sahil şeridi var. Açık renkli ve ince kumsal oldukça geniş. Kumsalın kara tarafına hafta içinde bile kullanılmakta olan voleybol fileleri gerilmiş, futbol kaleleri yerleştirilmiş. İsrailli gençler Rio’lu yaşıtları gibi futvoley de oynuyorlar üstelik! Kumların bittiği yerde bir promenad yapmışlar ve günün her saatinde insanlar yürüyorlar, koşuyorlar, bisiklete biniyorlar, paten kayıyorlar. Hatta utanmadan promenadın kaldırım taşlarını bile Copacabana’ya benzetmişler! Ha bu arada İzmir Kordon’un da aynı desenin çok benzerini kullandığına da dikkatinizi çekerim…

(Google Earth Adresi)

Tel Aviv de Rio gibi liberal insanların olduğu ülkelere bol para bırakan gey turizmine göz dikmiş durumda. (Birkaç yaz önce Kuşadası’na gelen gey turist turunun nasıl geri çevrildiğini daha sonra işin ucundaki para anlaşılınca kırmızı halı ile karşılandığını hatırlayın.)

Gey Turistleri Çekmek İçin Yapılmış İsrail Reklamı
Sonunda “İşte Bu Yüzden Dünya Kupasına Gidemedik” Yazıyor!

Not: Çin, Kuzey Kore, Tayland gibi Youtube’u zırt pırt yasaklayan bir ülkeden bağlanıyorsanız göremeyebilirdiniz ondan Metacafe versiyonunu koydum!

İnsanlar (en azından arkadan) Rio’daki kadar ten göstermese de özellikle bizim jenerasyon dünyanın birçok farklı yerinden gelen ırkların karışması ile dikkat çekecek kadar güzel. Etrafta züğürdün Shakira’sı kılıklı kızlar ve züğürdün Enrique Iglesias’ı kılıklı oğlanlar dolaşıyorlar. Rio sahilleri ile Tel Aviv sahillerinin gözüme çarpan iki farkı var, Rio’da çok daha güzel müzikler çalıyor lakin Tel Aviv’in denizi daha güzel.

İş İçin Seyahat
Gördüğünüz gibi cepten yediğim eski seyahatlerimin gecikmiş yazıları haricindeki gezi yazılarım artık iş seyahatlerimden tırtıkladıklarım hakkında. Yeni bir yerlere iş için gittiğimde turistlerin yapması gereken şeyleri yapacak vaktim çok daha az oluyor ama gene de gittiğim yerin bana hissettirdiklerini ve düşündürdüklerini yazmaya çalışıyorum.

İş gezilerinin iyi tarafı ülke hakkındaki sorularımı rahatça sorabileceğim birilerini tanıyor olmam. Bir turist olarak sokaktan adam çevirip soru sormak çok zor; çoğunlukla kitaplara güvenmek zorundasınız. İş için gitmenin kötü tarafı ise sürekli gezdirildiğimiz için turist maceralarından mahrum kalmam.

Bu sefer de babamla beraber 3 günlüğüne İsrail’e gittik. İsrail diyorum ama aslında Tel Aviv ve dış mahallelerinden başka birşey göremedik, o yüzden İsrail demek doğru değil. Zaten içinde Kudüs geçmeyen İsrail yazısı mı olur?

Güvenlik Kontrolleri
Öncelikle İstanbul – Tel Aviv – İstanbul uçuşlarında tahmin ettiğimden çok daha az güvenlik sıkıntısı yaşadığımı söyleyebilirim. İstanbul’da yapılan kontroller Londra uçağı için yapılan kontrollerinden farklı değildi. Dönüşte ise ekstra olarak sadece bavulumuzu makinadan geçirmeden önce “Kimsiniz? Nesiniz? Necisiniz?” gibi sorular sordular.

Tek heyecanlı şey şu oldu: girişte pasaport kontrolündeki kadın polis pasaportumu biraz uzunca inceledikten sonra beni alıp bir bekleme odasına götürdü ve 5 dakika kadar bekledim. Beklemekte sorun yok, Kahire havaalanında olduğu gibi pasaportumun rengine yapılan bir muamale değildi en azından.

Bekleme odasında benden başka fransız bir çift, sürekli cep telefonu ile konuşan türk bir abi ve tabiyetlerini anlamadığım ama türk olmayan birkaç kişi daha vardı. Yaşasın ayrımcılık olmadan herkese çıkarılan zorluklar!

Bir süre sonra herkesin pasaportlarını getirip bizleri azad ettiler. Havaalanından çıkınca bizi acayip bir sıcak karşıladı. Mart ayında arabanın termometresi 40 santigradı gösteriyordu fakat sıcak pek rahatsız etmeyen kuru bir sıcaktı. Havaalanında ilk dikkatimi çeken şey etrafta fazla bitki olmaması, onların yerine yer yer çakıllardan bahçemsi süslemeler yapmalarıydı. Olan bitkilerin sulanması için ise sadece bitkinin köküne su verecek şekilde delikli siyah hortumlar görülüyordu. Su sorunu olan bir ülke olduğu için geri kalan yerlerde de böyle olacak diye düşündüm ama sonradan Tel Aviv ve çevresinde yemyeşil alanlar ve koca parklar görünce şaşırdım.

Yemekler
İlk gittiğimiz müşterimizin ofisinde herkes oldukça sivil giyimliydi. Daha sonra bunun da ülkeye yayılmış bir tarz olduğunu farkettim. Orada bulunduğumuz zaman boyunca kravat görmedim diyebilirim. Hava yüzünden herhalde ama gene de sevdiğim bir gelenek. Kravatı icad eden hırvatlara buradan teesüf ederim.

İşimiz bittikten sonra müşterimiz (kendisine Amos diyelim) bizi yemeğe götürdü. Gittiğimiz yer Amerika’da göreceğimiz cinsten yüksek tavanlı bir bar/restorandı. Amos önden (dindar musevilerin yemediği) karides ardından da domuz kaburgası tavsiye edince şaşırdım. İsrail’deki ilk yemeğimin domuz olacağını düşünmemiştim. Çok lezizdi.

Konuşma süresinde yeni tanışmış olduğum Amos’un orduda uzun süre kaldığını ve Yom Kippur Savaşı sırasında 10 tane tanktan sorumlu olduğunu öğrendim. Bir ara Amos biraz önce ofisindeki tartışmamıza atıf yaparak “Savaşta bulunmuş bir kişi olarak iş hayatındaki sorunlar beni pek etkilemez, güler geçerim çünkü bunlar insanın kafasını fazla takması gereken şeyler değil” dedi. Ardından Yom Kippur savaşında çağırıldığı sırada altı aylık evli olduğunu ve en yakın arkadaşının 10 günlük evliyken balayından direk cepheye gittiğini ve dönemediğini anlattı. Daha sonradan öğrendiğime göre kendisi de Suriye’de altı ay esir kalmış ve esir değişimi sayesinde kurtulmuş.

Bu kadar ordunun ve savaşın içinde kalmış birisinin çok daha agresif bir şekilde milliyetçi olacağını düşünmeme rağmen Amos’un sürekli arap arkadaşların bahsetmesi, bizi götürdüğü ikinci restoranın sahiplerini de tanıdığı bir arap restoranı olması ilginçti.

İkinci akşam Herzliya denen Tel Aviv’in Kalamış’ı gibi bir yere gittik. Merkezden 15 dakika mesafede şehrin kuzeyindeki bir kasaba. Burası zengin Tel Aviv sakinlerinin yazlıklarının olduğu yermiş. Gittiğimiz balık lokantasında yediğim levrek nefisti ve yanında enteresan bir kırmızı domates sosu vardı ama kasaba terkedilmiş gibi boştu.

Bu Halini Göremedik Maalesef

İlk akşam ise bizi eski liman denen bir yere yemeğe götürdüler. (Google Earth Adresi) Pek eski bir hali yoktu ama sonuçta bir grup antrepoyu bar-restoran-dükkan yapmışlar dalgakıranın arkasında kalan kısımda da denize giriyorlar. Orada meşhur bir balıkçıda (Benny the Fisherman) yedik. Sadece ibranice ismini bildikleri için ne olduğunu anlayamadığım bir tatlısu balığı yedim. Balığın üstünü kimyon ve tatlı paprika ile kaplamışlardı. Balık öncesinde hemen küçük tabaklarda soğuk mezeler geldi. Çeşitli turşular, soğuk rakı mezesi gibi iştah açıcılar vardı.

Ama en güzeli humusları ve tahinleriydi. İsrail’deyken bütün yediğimiz yemeklerde önden humus geldi ve o kadar beğendim ki dönüşte havaalanından eve götürmeye humus aldım. Humusları bizimkinden daha ince ve bazen tam ortasına tahin de koyuyorlar.

Ben Yehuda
Balığın yanında israilliler daha çok şarap içerlermiş (ve doğu blokundan gelenleri votka tabii) ama biz arak olarak bilinen rakıdan içtik. Bizim rakılardan biraz daha sertti sanki. Biz yemekten çıkarken pazar akşamı olmasına rağmen (onların ilk iş günü) sokaklar gezintiye çıkmış insanlarla doluydu. Gençler ise barları doldurmaya başlamışlardı. Ama asıl barlar Ben Yahuda Caddesi’ndeymiş.

Eliezer Ben Yahuda enteresan bir insan, kendisinden kısaca bahsetmem lazım. Şu anda konuşulan ibranice eskiden tevrat haricinde kullanılmayan bir dilmiş. İsrail’in eninde sonunda kurulacağını ve dünyanın her tarafından yahudilerin geleceğini düşünen Ben Yehuda ortak bir dilin gerekeceğini düşünmüş.

Önceleri pek ciddiye alınmasa da Ben Yahuda Tevrat’ta geçmeyen birçok modern kelimeyi bizzat uydurmuş. Yeni doğan oğlu ile de sadece ibranice konuşmuş ve Ben Yahuda’nın oğlu modern zamanlarda anadili ibranice olan ilk insan olmuş.

Bu bahsettiğim olayların tarihi 1800′lerin sonları. Yani siyonizmin ilk yılları. Siyonizm demişken çoğu laik sosyalistler olan siyonistler ile haridim denen dinci musevilerin çok da iyi geçinmediklerini bizim dincilerimiz bilir mi acaba? İsrail kurulurken haredilerin bazılarının “israil ancak mesih tarafından kurulabilir” diye karşı çıktığını ve bu yüzden Ben Gurion’un onlara taviz (her türlü evlenme-ayrılma işleri, koşer sertifikasyonu, vergi vermemeleri vs.) vermek zorunda kaldığını da eklemek isterim.

Liberaller
Müşterimiz Amos konuştukça kendisi gibi liberal israillilerin dertlerini anlatmaya başladı. Daha muhafazakar olan haredilerin nasıl gittikçe daha kalabalıklaştıklarını, partilerinin diğer partiler aralarında anlaşamadıkça dengeyi değiştirebilecek unsur olarak oranından çok daha fazla gücünün olduğunu, sırf askere gitmemek için dini okullarda yıllarca kaldıklarını, kendisi gibi museviliği inançtan çok kültür olarak görenlere “mahalle baskısının” ufak ufak arttığını anlattı.

İsrailli gençlerin askerden sonra üniversiteden önce bir yıl dünyayı gezme geleneği varmış. Benzer bir gelenek İngiltere’de de var, duyunca çok hoşuma gitmişti ve tabii kıskanmıştım. Amos bu şekilde dünya vatandaşı olmaya biraz daha yaklaşan israilli gençlerin İsrail’e gelip muhafazakarlarla geçinemedikten sonra kaçmayı düşündüklerinden dert yandı. Kendi kızlarından birisi de şu anda İrlanda’daymış. Seyahatini orada biraz uzatmış çünkü Dublin’li bir yahudinin yanında çalışmaya başlamış ve komisyon aldığı için bayağı da iyi para kazanıyormuş. “Belki de geri gelmez” derken biraz da kalmasını istiyormuş gibi bir hali vardı.

Bu Gibi Görüntüleri Kaç Sene Sonra Tekrar Görebileceğiz Acaba?

Buradan baktığımız zaman İsrail, Şaron gibi insanlar tarafından yönetilen bir polis devletiymiş gibi duruyor. Aslında bunun haklı tarafları da var tabii ama içine girince bizlere benzeyen İshak Rabin‘lerin de olduğunu ve sayılarının sandığımızdan çok daha fazla olduğunu görebilmek insanın içini açıyor.

Teknoloji
Bir başka müşterimizin ofisi Tel Aviv’in biraz dışındaki yüksek teknoloji bölgesindeydi. Silicon Wadi olarak da bilinen bu mahalleler Amerika’nın Silikon Vadisine gerçekten de çok benziyor. Gayet düzgün yolun sağına soluna çok güzel yeni binalar yapmışlar. Hepsi belli bir düzen içinde aynı boyda ve mimarilerinin bir uyumu var. (Aslında bu mimari uyum Tel Aviv’in her tarafında gözüme çarptı.) Arabayla ilerlerken sağda solda Microsoft, Sandisk, Intel gibi bildiğim şirketler dışında isimlerini bilmediğim ama Nasdaq’ta tahtası olduğunu sonradan öğrendiğim İsrail şirketleri vardı.

İsrail’de hiçbir doğal zenginlik olmamasına rağmen elmas kesme, tarım ve su teknolojileri, makina üretimi gibi daha geleneksel endüstriler dışında yeni teknoloji de çok gelişmiş durumda. Bunun bir sebebi tabii ki Amerika’dan her sene 10 milyar dolar destek alan ordu. Ordudan çıkan girişimciler özellikle telekom konularında dünyanın en iyi şirketlerini kuruyorlarmış. Ama bunun dışında eşitlikçi eğitim sistemi ve son yıllarda eski sovyet cumhuriyetlerinden gelen iyi eğitimli yahudilerin de çok payı var. İsrail’deki girişim sermayesi Avrupa ortalamasının üstünde, İsrail şirketleri sayı olarak Nasdaq’da Amerika ve Kanada sonrasında üçüncü büyük grubu oluşturuyorlar.

Hadi çip üretimini ve telekomu geçtik diyelim ama özellikle yazılım konusunda Türkiye’nin de daha iyi olmaması için bir sebep göremiyorum. Bir adet bilgisayar ve eğitimli bir beyin dışında gereken birşey yok. Türkiye’nin yazılım şehri adayım da İzmir. Bu konuda bir çalışma var mı bilmiyorum – umarım vardır.

Yukarıda da yazdığım gibi iş seyahati için İsrail’de olduğumdan bir turistin görmesi gereken birçok şeyi göremedim. Ne de olsa 1.5 saatlik uçuş olduğu için Ekim veya Nisan gibi havanın daha uygun olduğu bir ayda turist olarak bir daha gitmek istiyorum. Aşağıda kaçırdıklarım var, sizler giderseniz kaçırmayınız!

Kaçırdıklarım

Tel Aviv Bauhaus mimarisinin en önemli şehirlerinden birisiymiş. Hatta Bauhaus gezileri falan vardı ama gidemedim.

Bir kibbutz ziyaret etmek istiyordum. Kibbutzlar özellikle İsrail’in ilk kurulduğu yıllarda hem yayılmacı politikaları hem de ülkenin ekonomisi için faydalı olan yerleşim birimleri. Sosyalist bir şekilde içinde yaşayan herkesin ortak üretip tükettiği fabrika/çiftlik – lojman kombinasyonları. Artık eskisi kadar önemli olmasalar da bazıları ciddi üretim yapıyorlarmış.

Tel Aviv’in meşhur gece hayatına tanık olamadım.

Tel Aviv eski bir şehir değil ama şehrin eski kısmı olan Cafa (Jaffa veya Yafa) limanını göremedim. Ayrıca Yemen Mahallesi denen eski mahallede gezmek de isterdim.

Sadece 45 dakika mesafedeki Kudüs’e gidemedim.

O meşhur utanç duvarını gördüm ama uzaktan evlerini ve camilerini görmeme rağmen Filistin’e giremedim.

En kötüsü: her sabah plaj manzarasına uyanmama rağmen denize giremedim, kumda futbol oynayamadım, sahildeki promenadda koşamadım.

Daha önce Tayland‘da kendisini ziyaret ettiğim fransız arkadaşım Erdoğan Gülle 6 ay önce Çin’e transfer olmuştu ve ne zamandır “Gel de Çin’i gör” deyip duruyordu. Aslında transfer oldu yerine yollandı desem daha doğru zira Bangkok’tan sonra Kuzey Çin’de allahın unuttuğu bir şehre arabayla 2 saat mesafedeki allahın unuttuğu bir köyde oturuyor şimdi ve söylenip durmasından kendi rızasıyla gitmediği aşikar.

Köyde oturmak temizlik, sessizlik, doğallık gibi (beni pek ilgilendirmeyen) ve insanın kendine vakit ayırabilmesi gibi (beni ilgilendiren) sebeplerden güzel olabilir ama Erdoğan’ın anlattığına göre bu Kuzey Çin köyünün havası o kadar pis ki 6 aylık bebeklerini gezdirmeye evden çıkamıyorlar. Karısı Esther (ki kendisi temiz hava seven sağlıklı ve pembe yanaklı bir isviçrelidir) bir lojmana tıkılı vaziyette gününü bebek bakarak ve evde oturarak geçiriyor. Ha tabii bir de Çin devleti tarafından sansürlenen yarım interneti var! Erdoğan işinden ayrılmadığı sürece daha en azından 2 sene dağ başında oturacaklarından çok fena şikayetçiler.

Neyse konumuza dönersek, benim Pekin’e gideceğim belli olunca Erdoğan’la hemen konuştuk ve zaten bebeklerini aşıya ve kontrole Pekin’e götürecekleri için aynı anda Pekin’de olacak şekilde programlandık. Bu arada Pekin’e gitmek için önce iki saat arabayla Harbin şehrine gittiklerini, oradan bindikleri uçakla iki saatte Pekin’e vardıklarını söylemem lazım.

(Bu arada fransız adamın ismi tabii ki Erdoğan Gülle değil ama onun hikayesi Bangkok’ta Yapış Yapış Bir Cumartesi yazısında.)

Sonuç olarak cuma akşamı Şangay’da işim bittikten sonra gene dizlerime vuran dar koltuk, öndeki herifin koltuğunu kucağıma yatırması, sürekli sağdan soldan çarpan insanlar, arkamdaki herifin sırtıma soktuğu dizi, geniz temizleme sesleri, gürültülü ve bol tükürüklü konuşmalar dolu bir uçak yolculuğu sonunda dünyanın en kalabalık havaalanları arasında artık ilk 10’a girmiş olan Pekin havaalanına indim.

Yolda China Post gazetesini okudum. China Post, Çin’in en önemli ingilizce gazetesi, birçok yerde bulunuyor. Ama basın ağır bir şekilde sansürlü olduğu için bu gazeteyi okurken sürekli Çin’in ne kadar harikulade bir yer olduğunu görüyorsunuz. Koskoca ülkede hiç sorun yok, varsa yoksa büyüme, yeni yaratılan işler, zenginlik ha bir de tabii ki Tayvan’daki beceriksizlerin (!) yediği herzeler.

Uçaktan inince vakit kaybetmeden otele gittim, Erdoğan ve Esther ile buluştuk ve yorgun argın güzel bir yemek yedikten ve birer kırmızı şarap eşliğinde hoş muhabbetten sonra uyuduk. Odama yerleşirken başucumdaki komodinde bir yastık menüsü olduğunu farkettim. Kuş tüyü, sert pamuklu, yumuşak pamuklu, poliüretan gibi seçeneklerin arasında son bir hafta içerisinde bol miktar yiyip içtiğim şeyin yastığı da olduğunu farkettim! Olmasa şaşmam gerekirdi aslında!

Heriflerin Pirinçten Yapmadıkları Yok!

Böyle bir fırsatı kaçıramayacağım için hemen oda servisini aradım ve bir adet pirinçli yastık sipariş ettim. Pirinçli yastık bildiğiniz yastık kılıfının içerisine pirinç taneleri doldurulmuş hali, kum torbası gibi birşey yani. Bir süre sonra yastık kafanızın şeklini aldığı için bayağı rahat birşey olduğunu söyleyebilirim ya da ben o bir hafta sonunda o kadar yorgundum ki deliksiz uyudum ve dinlenmiş olarak kalktım. Tabii ki çinlilere sorarsanız pirinçli yastık süper sağlıklı ve muhteşem birşey – kullandığınız zaman bel, boyun ağrılarını unutuyorsunuz. Bilemem.

Ertesi sabah her bebekli grup gibi planladığımızdan takribi 1 saat sonra yola çıktık. Hedefimiz Cennet Tapınağı (Temple of Heaven) ardından Tiananmen Meydanı ve Yasak Şehirdi. Pekin’de sadece bir günü olanlar için görülmesi en acil yerler yani.

Pekin (orijinal ismi olan Beijing kuzey başkent demek) Şangay’dan bayağı farklı bir şehir. Üçbin yıllık geçmişi ve “istilacı” Moğol Kubilay Han’a dayanan başkentlik anıları olduğundan olsa gerek devrim sonrası çok daha fazla rötuşlanmış. Yollar daha geniş, klasik kominist mimari eserleri daha fazla. Pekin ile Şangay’ın ortak yanı ise son yıllarda heryerden mantar gibi biten gökdelenler. “Bir mantar traylaylom, iki mantar traylaylom” diye gökdelen dikiyor adamlar. Bu eğlencelerini özellikle Pekin Olimpiyatları öncesinde hızlandırmışlar. Aralarından bazıları çok güzel. Aşağıdaki resimdeki TV binasının iki tarafının birleştiği nokta ben Çin’deyken yapıldı. Metalin genleşmesi çok önemli olduğu için sabah tam saat 9:00′da iki taraftan gelen parçalar birleştirildi!

Şu Anda İnşa Edilmekte Olan Çin Televizyonu Binasının Temsili Resmi
Adamlar Yapmış!

İlkokul yıllarında, benim gibi Altın Kitaplar’dan sert kapaklı olarak çıkmış olan Marco Polo’yu okuyanlar Kubilay Han’ı hatırlayacaklardır. Kendisi Pekin’i Pekin yapan kişi oluyor.

Marco Polo’nun Pekin’e geldiği 1200′lü yıllarda Pekin, İpek Yolu’nun son durağı olduğundan müthiş zenginmiş. Marco Polu biraz bizim Evliya Çelebi gibi mübalağa meraklısıydı herhalde ki notlarında günde 1000 arabanın şehre ipek getirdiğini anlatmış. 1368′de Moğollar Ming Hanedanına yenilmişler ve ikinci Ming imparatoru Yongle benim gezemediğim yasak şehirdeki sarayı ve gezebildiğim cennet tapınağını yaptırmış.

Cennet Tapınağı
(Google Earth Adresi)
Cennet Tapınağı’nın bahçesine feng şui kurallarına göre olması gerektiği gibi güney kapıdan girdik – zira kuzeyden kötü ruhların da girmesi mümkün.

Feng şui denen şeyi gazetelerimizin beyaz türk olan veya olmak isteyen kadınlara hitap eden ilavelerinden biliyor olabilirsiniz. Bilmeyenlere kısaca dünyanın geri kalanıyla (veya çi denen dünyanın enerjisi ile) barışık bir şekilde yaşamak için izlenmesi gereken – genellikle mimari – kurallar olarak özetlenebilir. Tabii günümüzdeki yorumu daha çok mutlu ve zengin olmak (veya her ikisi birden) üzerine yoğunlaşmış durumda.

Misal, “Kapının güneye bakmasını sağlarsan evine daha çok para girer şekerim” gibi. Şayet giren parayı daha da arttırmayı arzu ederseniz kapının üstüne bir miktar pirinç asabilirsiniz, kapının verniği öncesinde de şans gelsin diye pirinç viskisini camsil tabancasından kapınızın üstüne püskürtmeyi deneyiniz.

Cennet tapınağının ana binasının özelliği tamamının ahşaptan olması ve inşa edilirken çivi kullanılmaması! Muhtemelen onun da feng şuiye dayanan bir sebebi vardır. Tapınak çevresindeki geniş bahçeler de doğal olamayacak kadar düzenli (komünizm etkisi) olsa da güzel.

Tapınak mimarisinde daire ve kareler görülüyor. Genellikle kare şeklindeki tabanların üzerine daire binalar kondurulmuş. Bunun sebebi karenin dünyayı, dairenin ise cenneti temsil ediyor olması. Tapınak dünya ile cennetin birleştiği nokta olduğu için karelerle daireler de çakışıyorlar.

Tapınağın kullanıldığı zamanlardaki en önemli işlevi kış gündönümünde (20-23 Aralık arasında) halk ile tanrılar arasındaki aracı olan imparatorun senenin mahsülleri için dua etmesine aracılık etmesiymiş (İşi ne? Aracı olacak tabii). Bunun için imparator önce 3 gün oruç tutarak temizlendikten sonra meditasyon yapar ve bu esnada tanrılarla konuşurmuş. Ardından geceyi iyi mahsül duası binasında geçirdikten sonra ertesi sabah yuvarlak sunakta tanrılara hayvan kurban edermiş. Bütün bu seremoniler sırasında Pekin halkı kapı ve pencerelerini kapatıp evlerinde sessizce dururmuş!

Çivisiz Tapınak, İyi Mahsül Duası Binası

Tapınak kompleksinin içerisinde bahçelerin arasına serpiştirilmiş birçok görecek şey var. İmparatorun kurban için kullandığı yuvarlak yüksek sunak insan, dünya ve cenneti temsilen üç kademede yapılmış. Bu sunağın tam ortası dünyanın merkezi sayılırmış.

Nevşehir, Aksaray’a gidenler Nasreddin Hoca’nın iddiasına göre dünyanın merkezinin neresi olduğunu görüp karşılaştırabilirler. Öte yandan İstanbul’da da Sultanahmet Meydanı’nda Yerebatan Sarnıcı’nın hemen yanında Million Taşı vardır. O da Bizanslılara göre dünyanın merkezi sayılır. California’lı bir belediye başkanı da dünyanın merkezinin Felicity, California’da olduğunu iddia etmekte. Neyse herkesin merkezi kendine.

Tapınak kompleksi içerisindeki diğer binalar oruç sarayı, müzik yazıhanesi, kutsal kasap, kutsal mutfak, kutsal kiler gibi (kutsal) binalar. Ama asıl bina söylediğim gibi hiç çivi kullanmadan inşa edilen iyi mahsül duası binası. Bu bina aslında 1889 yılında yıldırım düşmesi sonucu tamamen yanmış ve yeniden inşa edilmiş. Nasıl yapıldığının resimleri az ilerideki müzemsi binada sergileniyor. Burada binanın strüktürünü de maketlere bakarak incelemeniz mümkün.

Tabii doğa ile bu kadar iç içe bir dine sahip olan halk en önemli tapınaklarına yıldırım düşmesinden hiç hoşlanmamış. Sonuçta olayın sebebinin tam yıldırım düşmeden önce tapınağın en tepesindeki altın topa ulaşmak üzere olan salak bir tırtıl olduğunu anlamışlar. Tabii ki tırtılın oraya kadar çıkmasını engelleyemeyen 32 saray personeli ivedilikle idam edilmiş.

Tapınak bahçelerinin içerisinde yerel sanatçıların resimlerinin satıldığı bir resim galerisi de var. Biz de satıcı kızın ısrarlarına dayanamayıp içeri girdik. Bazı resimler hiç fena değildi. Satıcı kız (ki kendisi resimlerin önemli bir kısmını yapan amcanın öğrencisi imiş) uzun uzun bize resimleri ve stillerini anlattı. Esther çok uzun süre düşündü düşündü ve sonuçta almadı. Benim ise daha fazla eşya taşımak gibi bir niyetim yoktu. Satıcı kıza karşı biraz mahçup olduk ama ne yapalım…

Tapınağın Bahçesi
Bazı Ağaçların “9 Ejderha Çamı”Gibi Fantastik İsimleri Var

Tapınağı gezmeye gelen bizim gibi ecnebi turistlerin dışında birçok çinli turist de vardı. Bir grupta bir bebek gördük. Çin’de çok az bebek görüyorsunuz, dolayısıyla ben bebeğe “abudikgubidik” yaparken bebeğin ebeveynleri de hazır ecnebi bebek görmüşler, Erdoğan ve Esther’in 4 aylık oğulları Arthur’la oynamaya başladılar. Bizim gibi etrafın bebek ve çocuk dolu olduğu ülkelere alışık olanlar için Çin’deki az bebek ve çocuk çok acayip geliyor. Tek bebek kuralını nasıl işletiyorlar bilemiyorum ama oldukça başarılı oldukları belli. Halk tek çocuğa gözleri gibi bakarken zengin çinliler ikinci çocuğu yapmaya Hong Kong’a gidiyorlarmış! Kapitalizmin zararları!

Çıkışta haritamdan yakın göründüğü için Tiananmen Meydanı’na yürüyerek gitmeyi teklif ettim. Yol malesef bebekle beraber yürümek için pek uygun çıkmadı. Aslında yürünürdü zira kaldırımlar sıkıcı olsa da geniş ve düzgündü ama aradaki (pekin ördeği yemeyi planladığım lokantanın da olduğu) ana caddenin (Qianmen) tamamının olimpiyatlar için güzelleştirme çalıştırmasından dolayı kapalı olduğunu farkettik. Yolda bizim İstanbul’un sahil yollarındaki acayip cimnastik aletlerinden vardı ve 90 yaşında çinli amcalar hızlı hızlı aletli cimnastik yapmaktalardı.

Qianmen Caddesi’nin başladığı yerde olimpiyat inşaatının resmini çekmek üzere makinamı çıkardım ki bir görevli üstüme yürüdü ve durdurdu. Az kalsın makinamı kıracaktı. Kendimi avına tam yaklaşmışken avın yanındaki ayı tarafından makinası paramparça edilen arsız bir paparazzi gibi hissettim. Meğersem adamcağızlar ne zor şartlarda çalışıyorlarmış! Daha makinama saldıran adamı tam savuramadan bu sefer arkadan kamikaze gibi gelen, bisikletinin önüne koyduğu zırıltıda birsürü ölümcül ağırlıkta meyva taşıyan bir adam beni ezeyazdı. Bir taraftan da çince çok pis küfretti galiba (“Pirinç tencerenin dibi yansın inşallah!” demiş olabilir).

Atlattığım iki ölüm tehlikesi sonrasında asıl gideceğimiz yolun paraleli bir ara sokaktan yürümeye karar verdik. Bu sokak oldukça enteresan bir sokaktı aslında. Pekin’in ortasında olmamıza rağmen civardaki tek beyaz grup bizdik ve herkez uzaylı görmüş gibi bakıyordu. Karambolde bebek arabasını yürütmek de zor olunca Esther sinirlendi ve Erdoğan’la fransızca konuşmaya başladılar. Ben varken fransızca konuşmaya başladıklarında durum kötü demektir. Hemen kollarımı arkamda kavuşturdum ve ıslık çalarak etrafa bakmaya başladım. O esnada yanda seyyar satıcının elinde bir mikrofonla açık arttırma yaptığını farkettim. Vidyoya çekmek için harika bir andı ama Esther’den korkumdan çekemedim. Bu esnada Erdoğan adisi de “Hadi çek, bunu kaçırmaman lazım” diye beni dolduruşa getiriyordu.

Yolculuk esnasında karısından azar işitmediği zamanlarda patronu hariç bütün çalıştığı, hatta gördüğü kişiler çinli olan Erdoğan bana çinlilerin dünyanın en büyük ekonomisi olmak için ne kadar hırslı olduklarını anlattı. Özellikle Japonya’yı geçmek önemli bir motivasyonmuş. Japonya’dan daha büyük bir ekonomi olacaklarını söylerken gözleri parlıyormuş. Tabii Erdoğan’ın iş arkadaşları dev bir uluslararası şirkette çalışan azimli gençler ama gene de bir fikir verir herhalde. Geçen gün gazetede okuduğuma göre şu anda A.B.D, Japonya ve Almanya’nın ardından dördüncü durumdalar. Ama belki faturasız ekonomileri hesaplansa daha ileride olmaları da mümkündür.

Bir süre sonra Esther yoruldu ve onu ve bebek Arthur’u güzel bir pekin ördekçisi bulamadığımız için bir başka lokantada bıraktık ve biz Erdoğan’la Tiananmen Meydanı’na gittik.

Tiananmen Meydanı
(Google Earth Adresi)
Tiananmen Meydanı’nın etrafında bol şeritli bir cadde olduğu için meydana ulaşmak için bir alt geçitten geçmeniz gerekiyor. Alt geçit bizim Galata Köprüsü’nün iki tarafındaki alt geçitlere benziyor. Yerler seyyar satıcılar tarafından işgal edilmiş durumda. Meydana çıkan merdivenlerin tepesinde askerler gireni çıkanı Beyoğlu barlarınının kapılarındaki goriller gibi kontrol ediyorlar. Bu yaşıma geldim, çoluk çocuk sahibi bir kişiyim, hala Beyoğlu barlarına istediğim gibi girip çıkamadığıma yanarım, neyse şimdi sırası değil…

Biz alt geçitten Tiananmen Meydanı’na geçerken sigara satan bir kadın ve müşterisi avaz avaz kavga etmeye başladılar. Çin’de gördüğüm tek agresif insan o satıcı kadındı. Askerler müdahale ederler sandım ama onlar da takmadılar. Gördüğü her kavgayı izlemeyi görev edinen bir türk vatandaşı gibi durup bakmak istediysem de Esther’in sinirli bekleyişini düşünüp vazgeçtim.

Uçsuz Bucaksız Tiananmen Meydanı
Buraya Kaç Futbol Sahası Sığar?

Meydanın ne kadar büyük olduğunu anlatmam imkansız galiba. Hani biz erkekler daha iyi anlayalım diye açık alanların büyülüğü futbol sahası birimiyle ölçülür ya, meydana 483 futbol sahası sığar deseler inanırım. Üstelik Mao’nun mezarını 1976′da (iddialara göre özellikle feng şuiye aykırı olacak şekilde) meydanın tam ortasına diktikleri için aslında bu küçülmüş hali. Meydanın batı tarafında meclis binası (aslında “Halkın Büyük Binası” gibi afili bir ismi var), doğu tarafında devrim müzesi, kuzeyinde ise Yasak Şehir var. Yasak Şehir’in ana girişinin önünde de meşhur Mao posteri duruyor.

Eskiden burası saraya giden yol olduğundan sağda solda imparatorla ilgili binalar, ofisler vesaire varmış. Bu binalar feodal toplumun sembolleri oldukları için dümdüz edilmişler ve meydan halka açılmış.

Tabii Tiananmen denince bizim aklımıza 1989 yılındaki (4 Temmuz olarak da bilinen) protestolar geliyor. Orada ne olduğunu asla öğrenemeyeceğiz zira yabancı basın hemen uzaklaştırılmış ve sansürlü Çin basını da hükümetin istediklerini yazmış. Ama bundan önce meydan daha meydan değilken burası birinci dünya savaşı sonunda Versay Antlaşmasını protesto etmek için kullanılmış. Çinliler ingiliz ve fransızların yanında yüzbinden fazla işçi göndermişler ve buna rağmen savaşın sonunda almanlara ait olan yerler baş düşman Japonya’ya verilmiş! Bundan sonra 1925, 1926, 1976, 1978 ve 1979′da meydanda çeşitli protestolar olmuş. 1986 ve 1987′de insanlar öğrencileri desteklemek için meydanda toplanmışlar.

Tank Adam

1989′da ise Nisan’dan Temmuz’a kadar refomların yavaşlığını, yolsuzlukları ve en önemlisi özgürlüklerin kısıtlanmasını protesto etmek için insanlar meydanda toplanmaya başlamışlar. Nihayet öğrenciler dev bir Özgürlük Tanrıçası heykeli yapıp da Mao’nun resminin önüne dikince sıkıyönetim ilan edilmiş.

Sıkıyönetimden sonra 4 Temmuz’da ordu meydana girmiş. İddialara göre ölü sayısı 800 ile 7000 kişi arasındaymış. Erdoğan’ın bir çinli arkadaşı olaylar sırasında meydandan günlerce silah sesleri geldiğini anlatmış.

Yukarıda dünya basını tarafından “Tank Adam” veya “Kimliksiz Asi” olarak bilinen ve pek hoşlanmadığım Time dergisi tarafından 20. Yüzyılın en önemli 100 kişisinden birisi seçilen meşhur adamın resmi var. Adamın başına ne geldiği meçhul. Muhtemelen ölü. İddiaya göre burada tanklara, “Neden buradasınız? Tek yaptığınız insanları üzmek” demiş.

Ellerinde alışveriş torbası gibi bir torba taşıyan bir adamın tek başına tanklara karşı çıkması hatta üstlerine yürümesi Basat ve Tepegöz hikayesini hatırlatıyor. Dede Korkut olmazsa Kiklops ve Apollo, o da olmazsa Davut ve Golyat hikayesini de düşünebilirsiniz. Maalesef bu hikayenin sonu farklı…

Tank Adam’ın Videosu
İnanılmaz

Not: Çin, Kuzey Kore, Tayland gibi Youtube’u zırt pırt yasaklayan bir ülkeden bağlanıyorsanız göremeyebilirdiniz ondan Metacafe versiyonunu koydum!

Tiananmen Meydanı Olayları

Not: Çin, Kuzey Kore, Tayland gibi Youtube’u zırt pırt yasaklayan bir ülkeden bağlanıyorsanız göremeyebilirdiniz ondan Metacafe versiyonunu koydum!

Tiananmen Meydanı’nda durunca meydanın hakim yönünün kuzey olduğunu farkediyorsunuz. Kuzeyde kocaman bir Mao resmi var. Bu resmin önünde her gün akşama doğru bayrak indirme töreni yapılıyor. Zaten arkası da meşhur Yasak Şehir.

Mao’nun Başka Bir Askeri

Arkadaki Balkonda Mao 1949′daki Meşhur Konuşmasını Yapmış

Çinlilerin Mao ile ilişkisini tam çözemedim. Oldukça anti-komünist olan kitabıma (The Rough Guide to China) kalsa Mao’nun resim ve heykelleri sürekli olarak ortadan kaldırılıyor. Ama bindiğim birçok takside Mao’nun resimleriyle karşılaştım. Konuştuğum kişiler Çin’in yeni (ve oldukça vahşi) kapitalizminden yararlanan kişiler olmalarına rağmen Mao’yu hala seviyorlar.

Rough Guide yazarları Mao’nun nasıl bir despot olduğunu anlatmak için ilginç bir örnek vermişler. Pekin’in çok tozlu bir yer olduğunu göreceksiniz diyor kitap, evet gördük gerçekten de. Kışın zaman zaman toz fırtınaları şehri mahvedermiş. Ben tozun müsebbibini nereye baksak gördüğümüz inşaatlar sanmıştım. Meğersem sebebi Mao’nun kontrolden çıkan böcekleri barındırdığı için Pekin civarındaki bütün çimleri söktürmesiymiş. Böceklerin artmasının sebebi ise tahılları yedikleri için yokedilen serçelerin böcekleri yemesiymiş! Biyoloji kitabı gibi adammış rahmetli. 1950′de de şehirdeki bütün köpekleri öldürtmüş.

Mao Pekin’e yerleştiği zaman şehirde 8000 tapınak ve eser varken 1960′larda sadece 150 tane kalmış. En trajikomiği eskiden Ateş Tanrısının Tapınağı olan binayı ampul fabrikası yapması herhalde.

Bana ilginç gelen başka bir şey ise bu kadar Mao resmi ve heykelinin yanında Çin’i şimdiki haline getiren Xiaoping’in esamesinin okunmaması. Mao’ya oranla çok daha kendi halinde bir adammış ama dinsiz ülkede din komünizm olunca Mao’dan kalan boşluğu bir şekilde doldurmalarını bekliyordum.

Gördüğüm kadarıyla boşluk hırsla doldurulmuş durumda. (Dünyamız için) hayırlısı artık.

Artık hava kararmıştı, mecburen Yasak Şehri göremeden döndük. Güneş batarken meydanın etrafındaki trafiği durdurdular ve bir bayrak indirme töreni yaptılar. Ben etkileyici birşey bekliyordum ama doğrusu hayal kırıklığına uğradım.

Holiday Inn Beijing
Otele dönünce bu sefer otel kompleksinin içerisindeki bir vejeteryan uzakdoğu lokantasında yemek yedik. Bayağı güzel bir yemekti. Vejeryanların bazıları et tadında ama aslında et olmayan şeyleri pişirmekte ustalar, burada da o cins enteresan yemekler yedik. Tek faulleri isviçreli ve haliyle fondü konusunda bir uzman olan Esther’e fondü hakkında ukalalık yapmaları oldu. Yemek bitince Esther Arthur’u yatırmaya çıktı ve Erdoğan’la ikimiz otelin barına gidip birer bira içmeye karar verdik.

Bara girmemizle beraber bir acayiplik olduğunu hissettim. Etrafımızda bir dolu çinli kadın vardı ama buna karşılık hemcinslerimi biz ikimiz haricinde sadece bir barmen temsil etmekteydi. Daha biramızı söylemeye çalışırken iki üç tane kadın sağımıza solumuza mevzilendiler. Hemen “Çin’e hoşgeldin şekerim”, “Do you want to talktalk?” falan filan muhabbetine girdiler ki biralarımızı alıp barın dışında ayakta durmaya karar verdik.

Birkaç dakika sonra içerideki barmenden iş çıkmayacağı için müşteri peşinden dışarı çıkmaya başladılar. Bunun üzerine biralarımızı aldık ve otelde bir yer aramaya başladık. Bir boş konferans odasına kurulmuştuk ki ingiliz aksanlı bir abi geldi ve bizi çıkardı. Kendisine kibarca barda rahatsız olduğumuzu anlattık ve gözlerini yukarı doğru yuvarlayarak çok ingiliz bir şekilde “sizi çok iyi anlıyorum” dedi ve bizi rahat bira içebileceğimiz bir yere götürdü.

Erdoğan’la klasik olarak dünya meselelerinden ve özellikle Sarkozy’den konuştuk. Kendisi Fransa’da değişim olsun diye Sarkozy’ye oy vermişti ama hafiften pişman olmaya başlamıştı. Daha çok konuşurduk da uçak saatim yaklaştı, havaalanına doğru yola çıkmak zorundaydım.

Bir sonraki sene gene Pekin’de buluşmak üzere sözleştik. Bu sefere ben birkaç gün daha kalıp şehri adam gibi görmeyi planlıyorum. Hedeflerim arasında yasak şehir, devrim müzesi, yazlık saray, Baiyun Guan tapınağı, hutonglar ve tabii ki (aydan görünmeyen) Çin Seddi var.

Pekin’de belki bir hafta geçirilebilir ve mümkünse geçirilmelidir, Pekin Şangay’a oranla çok daha Çin çünkü.

Şangay’da Bir Gece
Bir gece barların bol olduğu Şin-ten-di (Xintiandi) denen mahalleye gittik. Burası da Şangay’ın gerisi gibi dümdüz edilip gökdelenlerle donatılacakken Hong Kong’lu zengin bir abi gelmiş, bütün mahalleyi satın almış ve Şangay’a özel bir 20. yy kolonyal-çin mimarisine sahip (Şikumen denen) dev kapılı taş evleri restore etmiş.

Biz de bu barlardan birisine girip biralarımızı ısmarladık. Bu sefer hep içtiğimiz Tsing Tao (Çingtao) yerine Harbin birası vardı. Ben Çingtao’dan daha çok beğendim. Barın içerisi çoğu ortayaşını geçmiş beyazlar tarafından doldurulmuştu. (Aslında barla sınırlamak yanlış olur Şintendi’nin tamamı beyaz erkeklerle dolu.) Bazı erkeklerin yanlarında sevgilileri olduğunu zannetmediğim çinli hanımlar da vardı. Bunların arasında son zamanlarda ortaya çıkan Şangay yuppielerinden (bu kelime kaldı mı?) ilginç tipler de görmek mümkündü.

Birazdan bir canlı rock grubu çıktı. Endonezyalı bir grupmuş. İki kız solist, bir çıkma Santana solo gitarist, bir gözlüklü inek tipli klavyeci bir de azalan saçlarını sağdan sola taramış bir basçı vardı. Barda herhalde birbuçuk saat kaldık, çaldıkları bütün şarkılar tanıdıktı. Ne kadar gençliğimizin meşhur Bon Jovi, REM, AC/DC, Iron Maiden, Def Leppard, Red Hot Chilli Peppers hatta Metallica şarkısı varsa çaldılar. Kendimi 2007′de Çin’de değil de 1997′de Ortaköy’deymiş gibi hissettim.

Bund ve Fransız Mahallesi
Şangay bana Çin gibi gelmedi zaten. Tamam etrafta çince yazılar var, iddialara göre Şangay’da çalışan 100.000 yabancı da olsa çoğunluk çinli; ama şehir aynen özelliksiz bir ortabatı amerikan şehrine benziyor. Heryerde gökdelenler, dev yollar, üst geçitlerin üstünden geçen üst geçitler ve onların da üstünden geçen başka üstgeçitler…

Şehrin aslında tarihi de olduğunu hissettiren çok az yeri var. Bunlardan birisi “Bund” denen nehir kenarı. Şangay limanı eskiden buradaymış. Huangpu Nehri boyunca zamanının emperyalist ülkeleri Çin’i sömürdükleri zamanlarda kullandıkları güzel taştan binalar yapmışlar. Bu binalar eski bankalar, yazıhaneler, oteller, klüpler, restoranlar vesaire… Hepsinin üzerinde ingilizce ne olduklarını, kimin tarafından ne zaman yapıldıklarını hatta ne cins mimari olduğunu anlatan pirinç plakalar takılmış. Gece bu binaları çok güzel ışıklandırıyorlar.

Aslında bu Bund çok güzel kolonyal mimarili turistik bir yer olabilecekken inşaat delisi çinliler eski binalarla nehrin arasına bilmemkaç şeritli bir yol yapmışlar. Yolu alttan geçmek zorundasınız zira otoyol gibi birşey. Nehir tarafında kazıklar üzerine yapılan promenad üstünde birkaç kazık kafe/restoran var. Bir tane salsa çalan bar vardı, enteresan geldi. Belki çinliler salsayı da kopyalamışlardır.

Nehrin daha küçük ikinci nehirle (Suzhou) birleştiği köşede de eskiden çinlilerin girmesi yasak olan ingilizlerin parkı var. Parkın kapısında dev sihler nöbet tutup çinlileri sokmazlarmış. Bir çinli ancak bir ingilizin uşağıysa girebilirmiş. Bir iddiaya göre bu parkın girişinde “köpekler ve çinliler giremez” yazarmış. Bir süre sonra ingilizler lütfedip iyi giyimli çinlileri izinle parka sokmaya başlamışlar! Bu parkın Suzhou nehri tarafındaki karşısı karşısı ise japon bölgesi imiş ama oraya gidemedim.

Bund’a gece giderseniz yukarıdaki inanılmaz manzarayı izleyebilirsiniz. Kulenin ismi Pearl Tower, aslında TV kulesi ve Şangay’ın sembolü. Yanındaki binalardan bir tanesi de yakında dünyanın en yüksek binası olacak. O zaman vizelerine dünyanın şimdiki en yüksek binasının resmini basan Tayvan’lılar düşünecekler! Muhtemelen çinliler sırf bunun için en yüksek binayı yapmaya karar vermişlerdir; böyle bir sidik yarışı söz konusu.

Bund’a arkanızı dönüp Fountainhead kitabındaki Howard Roark karakterinin yapmış olabileceği otelin (Peace Hotel) yanından geçerek ana alışveriş caddesi olan Nanjing Lu’ya varırsınız. Nanjing Lu Caddesi herhalde Çin’de en az Çin’e benzeyen yerdir. Sırf bunun için görebilirsiniz. Bir de meraklısıyısanız lüks alışveriş için.

Nanjing Lu’dan park olan meydana (Renmin Park) kadar yürüdükten sonra sola dönerseniz bir süre sonra (bayağı bir süre sonra) fransız mahallesine varacaksınız. Bu güzargahta geceleyin bilimum bayanlar tarafından taciz edildim (“It’s cold tonight. Do you want drink tea and speak speak?”) uyarmadı demeyiniz.

Yeteri kadar yürürseniz varacağınız fransız mahallesi (Old French Concession) Şangay’ın kalanına göre biraz daha değişik. Burada ağaçlar arasında kalan tahta panjurları renkli boyalı binalar biraz daha küçük ve şirin, aralarda pastaneler ve fırınlar var. Gezinmek için tavsiye ederim. Vaktinde gidebilseydik buradaki Komünist Parti’nin ilk toplantı binasını gezmek istiyordum ama olmadı.

Şangay Çin Mahallesi
Ertesi sabah 1 saat kadar vaktimiz vardı, hemen kalkıp bir taksiyle eski şehre gittik. (Taksiciler tek kelime ingilizce konuşmadıkları için otellerde gidilesi yerlerin isimleri ingilizce ve çince yazan kartlar veriyorlar.) Eski şehir adeta amerikan ortabatı şehri Şangay’ın ortasında bir çin mahallesi! 11.yy’daki Şangay surları bu kısmın etrafındaymış. Daha sonra sömürgeciler bu bölüme tenezzül etmeyince eski halinde kalabilmiş.

Taksiden iner inmez kendimizi New York, San Fransisco veya Chicago çin mahallelerindeki gibi bir karambolün ortasında bulduk. Seyyar satıcılar gerçekten de acayip ucuz fiyatlara sahte çanta, saat ve kalem satıyorlardı.

Lakin buraya gelmemizin sebebi alışveriş değil Yu-Yuan bahçesi idi. Bahçe 1600’lerden beri değişmeden kalmış. Kavisli yolları, tepeleri ejderhalar ve zümrüdüanka kuşları ile süslenmiş seramikli kiremitlerle kaplanmış çatıları olan taş binaları, cins cins ağaçları ve içerinde süs balıkları yüzden havuzları, ufak basamaklı köprüleri ile bir çin bahçesinden bekleyeceğiniz herşey var burada. Aralardan görünen gökdelenleri görmemezlikten gelebilirseniz kendinizi Kubilay Han’ı ziyarete gelmiş Marko Polo zannedebilirsiniz.

Bahçenin çıkışında da yerleri tavanları, duvarları koyu cilalı ahşaptan yapılmış güzel ve meşhur bir çayhane var (Huşin Ting), burada çeşitli çin çaylarını deneyebilirsiniz. Yasemin çayı çok güzel hatta Çin’e gelince kesin alınması gereken bir şey ama diğer çaylardan pek birşey anlamadım. Çayhane binasının hem içi hem de dışı çok güzel – sırf görmeye bile girebilirsiniz. Girin.

Çay ile beraber pötibör büsküi niyetine yedikleri tatlımsı yiyeceklerden pek hazzetmedim. Yapışkan tatlı pirinç, fasulye ezmeli şekerlemeler vardı. Çayhaneden (ve daha sonra havaalanından da biraz stok için) aldığım yasemin çayı defalarca demleniyor ve az da olsa soğuk suya da güzel bir koku katıyor, keşke daha fazla alsaydım diye hayıflanıyorum şimdi. Türkiye’de bulunur mu? Yasemin bulunduğuna göre çayı neden olmasın? Tanıdığım Yasemin’lerin birisine sormam lazım.

Bir başka enteresan şey de pearl tea veya bubble tea dedikleri, (tabii ki herşey gibi pirinçten yapılma – zannediyordum ki sağolsun Ali düzeltti) kürelerin içinde yüzdüğü soğuk, sütlü ve şekerli içilen çay. Bunu bu geleneksel çaycıda bulamazsınız ama Çin’de heryerde karşınıza çıkabilir. Genellikle büyük pet bardaklarda kalın bir pipetle içiliyor. Pipetin kalın olmasının sebebi her biri bir iri inci kadar olan pirinç makarnası gibi şeylerin içinden geçebilmesi. Bir bardak büyük olduğundan ve içinde de kafi miktarda “inci” bulunduğundan aslında doyurucu bile olabilir. Bir deneyin derim, beğendim ama ben biraz Asterix’teki zevksiz ingiliz lejyoneri gibi değişik şeyleri severim.

Bu tarihi çin bahçesi içerisindeki tarihi çin çayevinden çıkınca karşınıza hiç de tarihi ve çinli olmayan bir Starbucks dükkanı çıkacak. O yetmezse sağa dönünce bir Kentucky Fried Chicken, sola dönünce de Haagen Dazs var. Birileri bana Çin’in neden hala komünist sayıldığını izah ederse çok sevinirim.

Tarihi Yu Yuan Bahçelerinin dibinde Starbucks görünce neyse ki Sultanahmet Meydanı’nda yok diye içimden geçirdim. Ama bu haftasonu İstanbul sokaklarında turist gezdirirken Divanyolu’nda bir Starbucks açıldığını görünce afalladım. Öte yandan Starbucks’ın yanında (muhtemelen Çin’den ithal) don atlet satan dükkanlar da vardı o yüzden Starbucks’a kızamıyorum.

Divan Yolu hem Bizans’ın hem Osmanlı’nın en önemli caddesiymiş. Ruhani (Ayasofya ve Sultanahmet) ile dünyeviyi (Kapalıçarşı) bağlayan cadde. Bizans zamanında yanları portikoluymuş. Osmanlı zamanında Yeniçeri alayları oradan geçermiş. Şimdi ise yolda 10 istanbulluyu çevirip sorun 8 tanesi nerede olduğunu bilmez. İlkokullarda hayat bilgisi derslerinde çocuklara şehirleri, illeri veya bölgeleri hakkında bilgi verilmeli, insanın önce kendisini tanıması lazım. Divanyolu üzerindeki tarih dünyada az caddede var ama biz bu caddede don satarsak tabii ki Starbucks da gelip dükkanını açar, hayıflanmanın manası yok…

Alışveriş
Alışveriş yapmaktan pek hoşlanan bir kişi değilim. Ama Çin’e gelince burada alışveriş yapmak da turistik bir deneyimdir diye uçağa giderken yolda bir alışveriş merkezine uğradık, daha doğrusu Roy bizi gitmeye ikna etti. Hongqiao Havaalanına 10 dakika mesafede Pearl City diye bir yerdi. İçerisi her cins şeyi satan ufak ufak dükkanlardan oluşuyordu. En çok bulunan şeyler tekstil ve elektronikti. 5-6 dolara dri-fit denilen ufak delikli koşu tişörtlerinden aldım. Aynısı Akmerkez’de yazın 56 yetele idi.

Ayrıca cep telefonu işlerinden pek anlamam ama iddiaya göre Türkiye’de 1000 yetele civarında olan Nokia bir telefonun Nokla isimli kopyası vardı. Uyanık satıcı uzun süre Nokla olduğunu söylemedi tabii. Kutusuna kadar herşey kopya olduğu için anlamak da zordu lakin kutuya biraz dikkatli bakınca neden o kadar ucuz olduğu anlaşıldı (500 yetele kadardı).

Niyet alışveriş ise Şangay’da bu bizim gittiğimize benzeyen çok alışveriş merkezi varmış. Muhtemelen şehrin biraz daha dışında bu Pearl City’den daha büyük ve ucuzlar da vardır. Ama Çin’e kadar gitmişken alışverişle zaman harcanması bana komik geliyor. Havaalanında ellerinde koca koca Playstation kutuları taşıyan adamlar vardı. Çin’i görünce (adam gibi gezememe rağmen) benim dünyam değişti ama bu amcalar onun yerine 100 dolar tasarruf ettiler.

Şangay’daki hayat hakkında okumak isteyenlere orada oturan bir amerikalının blogunu tavsiye edebilirim: Slums of Shaolin. Yapılacak şeyler, gezilecek yerler hakkında bilgiler ve kendisinin çektiği bir çok video var. Sokak müzisyenlerinin vidyolarını tavsiye ederim. Ama yazdığına göre sitesine Çin’den erişim zaman zaman sansürleniyor, Çin’e gitmeden okuyunuz!

Boeing marka uçağımız Shanghai Pudong havalimanına doğru hareket ederken ilk gerçekten heyecanlanmaya başlayışım küçük harita ekranında Chelyabinsk, Novosibirssk, veya Gizli Hedef’ten gayet iyi bildiğimiz Irkutsk ve Jakutsk gibi isimleri görüşümdü sanırım. Etrafımda sürekli ağlayan bebekler ve sinemada kaçırdığımız Narnia filminin ekranda karşıma çıkması artmakta olan heyecanla birleşince 12 saatlik uçuş boyunca gözlerimi kırpmak kısmet olmadı.

Londra’da sinemalarda artık korsan DVD’lere karşı bir klip gösteriliyor. Kocaman ekranda Narnia filminden sahneler, sonra gittikçe sahne küçülüyor, ses ve görüntü bozuluyor, arada tuvalete giden birinin gölgesi ekrandan geçiyor, ve böylece bir filmi sinemada veya korsan DVD’den seyretmek arasındaki büyük farklar vurgulanmış oluyor. En sonunda da kalın İskoç aksanlı bir adamın özlü sözüyle klip bitiyor: “it’s the expeeerrience that counts.” Küçük uçak ekranımda filmin bitişiyle Çin “experience”ım başlamak üzereydi.

Modern havalimanında uluslararası markalar HSBC, Vodafone, Citi reklamları ilk dikkatimi çekenler oldu. Cep telefonu ve Blackberry çalışıyordu (“yarın maç var mi abi?” diye Cuma akşamı Londra’dan gelen emaillara gülümsedim). Çin, Amerika ve Britanya dahil dünyanın her pasaportuna vize isteyen bir ülke olduğu için epey kalabalık bir pasaport sırası ve doldurulan kişi başına takribi üçer tane formla ülkeye girdik. Terminaldeki bikinili kadın reklamı yanında arkadaşına resim çektiren, giyiminden bir “Köyden İndim Şehre” macerasına başlamak üzere olduğu belli olan Çinli delikanlı da dikkatimizi çekti.

Oya bir haftadır MBA programıyla Çin’de olduğundan kendisi artık ülkeye epey aşinaydı. Bana heyecanla yaşatmak istediği tecrübe Shanghai şehir merkezine giden trendi. Alman manyetik teknolojisiyle yapılmış bu tren, normalde bir buçuk saatlik 80 kilometreye yakın yolu tam yedi (7) dakikada gidiyor. Bir de trenin ne kadar hızlı gittiğini gösteren bir ekran koymuşlar: yavaş yavaş 100 km, sonra 200 km, derken 300 km ve en sonunda saatte tam 431 km hıza ulaşıyor! Ekonomik olarak karlı bir yatırım mı bilemiyorum ama ilerde bir çok yere bu tip trenlerle gideceğimizden ve seyahat vakitlerimizin daha kısa olacağından emin olabilirsiniz.

Aklıma biz ortaokuldayken Set Kebap’ın önünden Rumeli Hisarüstü otobüsüyle Taksim’e bir buçuk saatte giderken şimdiki ortaokulluların aynı mesafeyi metroyla sekiz (8) dakikada gidebilmeleri geldi. Arada kazandıkları bir saat yirmiiki dakikada da pencereden İstanbul trafiğini seyretmek yerine daha faydalı şeyler yapabilirler (Playstation 2 oynamak gibi). Teknoloji parayla birleşince ne güzel ve faydalı şeyler ortaya çıkabiliyor!

Shanghai İstanbul misali doğu-batı yönünde suyla ikiye bölünmüş bir şehir. Batı tarafı daha eski, Empire of the Sun filminde seyrettiğimiz sokaklarla dolu, şimdilerde su boyunca giden Bund adlı bir yolla modernleştirilmiş. Bu gidiş-dönüş beşer şeritli araba yolu sahil boyunca ilerliyor. Yolun sağında sahil boyunca tıklım tıklım kocaman bir yürüme yolu, solunda da şimdi otel, lüks mağaza, restoran, veya bar yapılmış bazıları eski bazıları modern binalar. Bunların teraslarındaki barların bir kaç tanesini görmek şerefine nail olduk. Gündüzün görüp de çok etkilendiğimiz karşı taraf manzarasını gece görünce adeta mıhlandık. Karşı taraf son 20 yılda yapılan yatırımlarla, öncelikle ünlü kocaman TV kulesi, ve yanında yapılmış olan düzinelerce rengarenk gökdelen ile NY Times Square’in kat kat büyüğü bir göz kamaştıran aydınlık ve renk yumağı haline gelmiş, dünyaya Shanghai’in ne kadar “happening” bir şehir olduğunu bas bas bağırıyor. Karşı taraf manzaralı teras barlarındaki gece hayatının kalabalıklığını ve çılgınlığını da not ettik. Örneğin bir barda oval şeklindeki barın tamamen etrafına alkol dökülüyor ve kibritle yakılıyor, anında parlayan alevler içerisinde müziğin sesi açılıyor ve içkiler dikiliyor bu yenibinyılın yeni kentinde.

Yemekler
Yemeklerden biraz çekiniyordum, zira önceki hafta Oya midesini bozmuş ve epey otelde yatmak zorunda kalmıştı – haliyle böyle bir tatilde yaşanması istenmeyen bir olay. Ayrıca kayınvaldem ve kayınpederim de bizlerle birlikte oldukları için özellikle yediklerimize dikkat etmek istedik. Sokaklarda kızartılan değişik yemeklerin kokusu cezbettiyse de kendimi tuttum. En çok şişe geçirilmiş sokak yapımı izgara ahtapotlardan canım çekti ama dayandım. Kuru balıklar, ne olduğunu bilemediğimiz kızartılmış sebzeler, et olduğu belli olan ama tanımlanayaman tuhaf cisimler, hepsini kalabalıkta mideye indirenler doluydu.

Hele bazı sefalet dolu sokaklarda gördüğümüz yemekleri yiyebilecek pek kimse tanımıyorum sanırım. İyi mahallelerde McDonald’s (bir taksi şöförümüz ısrarla bize “Madola! Madola!” diye birşey anlatmaya çalışıyordu, sonra parmakla gösterince anladık ki McDonald’s demeye çalışıyormuş) veya Starbucks gibi tanıdık Amerikan simaları da vardı ama Çin boyunca hep en çok Kentuck Fried Chicken gördük. Buna önce anlam veremedik ama sonra KFC’nin aksakallı Colonel Sanders’ına dikkatli bakınca Konfüçyus ya da benzeri bir Çinli bilgeye, hatta biraz Miyagi Usta’ya benzediğini farkettik. Tatilin sonlarına doğru da dayanamayıp bir öğün yedik KFC’de – Çin soslu tavuk sandviçleriyle oranın ağız tadına uygun bir konsept yaratmışlar.

Çin denince akla gelen ilk aktivitelerden biri kimileri için tabii ki alışveriş. İlk sabahımızda Shanghai’ın “Old Town”ında tipik Çin mimarisi (çatıların köşeleri kıvrımlı) evlerin arasında dolaşırken irili ufaklı tıklım tıklım dükkanlarla karşılaştık ama en çok dikkatimizi çeken “Luviton Luviton Gucci Prada” diye üstümüze atlayan üreticiler oldu. Önce ana caddede elinde katalogla turistlerin ilgisini çekiyor, sonra “tu minits” diye diye ten minits uzaktaki dükkanına götürüyor ve genelde asıl dükkan başka bir dükkanın arkasındaki gizli bir kapının ardında oluyor – ordaki kalabalığı ve Batılı turistleri görünce şaşırmamak elde değil. Pazarlık konusu inanılmaz tabii ki. Şöyle bir örnek vermeli – diyelim ki bir satıcı elindeki beyaz çantaya baktığını gördü (Dublaj türkçesine tercüme benden – Emin):

Satıcı: This very good quality, real leather, looku looku – Bak adamım, bu gerçekten çok kaliteli hakiki deri (çakmakla yakmaya çalışarak plastik olmadığına ikna etmeye çalışır!)
Müşteri: How much? – Ne kadar bu?
S: How many you want? – Kaç adet lazım?
M: One. How much? – Bir. Ne kadara olur?
S: Come ooon, good quality, OK OK Hadi adamım, bak süper kalite. Tamam, tamam. (elindeki hesap makinesine 1,000 yazıp gösterir, yani €100 kadar)
M: One thousand?? No thanks, bye… – Bin mi dedin? Teşekkürler dostum, sağlıcakla kal.
S: Come on, frieeeeend, come oooon…OK OK, how much? – Yapma dostum! Hadi bak, tamamdır, ne kadar vereceksin? (hesap makinesi müşterinin eline verilmiş durumda)
M: Fifty – Elli papel (makineye 50 yazıp veriyorsun kendisine).
S: Fifty?!?! Fifty dollar?!?! Noooo, you joking?! Come onnnn, friend, no joking…how much? – Ne? Elli papel mi dedin? Hey sen benimle dalga mı geçiyorsun dostum?
(Müşteri makineye yine 50 yazar)
S: Nooooo, come on friend, OK OK, special price for you – Hayır dostum! Tamam, tamam, bak bu sana özel son fiyatım. Ona göre (makineye 900 yazar)

…çok uzatmamalı; ana fikir bu işte. Biraz sonra bu satıcı fiyatı 800′e, sonra 700′e, sonra kek turist olmadığını ve nerdeyse gidiyor olduğunu görünce bir anda 300′e indirecek, akabinde 300′e biri beyaz, biri kahverengi ve biri kırmızı olmak üzere üç tane satacak. Ben biliyorum, bu filmi çok seyrettim orda!

Genelde Çin’de çok az ingilizce konuşulduğunu da yukardaki anekdottan anlayabildiniz. Taksi şöförleri genelde bir kelime bile konuşmuyor. Abartmıyorum, yes ve no’nun ne olduğunu bilmeyen insanlar düşünün! Adama “NO!” diyorsun, adam sırıtarak “Ni hau” diye cevap veriyor mesela. Taksiyle bir yerden bir yere gitmek konuşarak mümkün değil. Her gittiğin yerin adresini oteldeki resepsiyoniste bir kağıda yazdırmak lazım, yazılı kağıdı şöföre gösterip ancak öyle anlaşabiliyorsunuz. Elimdeki Mandarin konuşma kitapçığı da hiç bir işe yaramadı zira tonlamalarını doğru söylemek çok zor, ayrıca doğru söylesen de yabancı olduğun için anlamıyorlar. Westin otelinin Çincedeki adı da, haliyle, Westin. Şöföre Westin Hotel diyorsun, hönk diyor, yine Westin diyorsun, yine hönk diyor, haritada gösteriyorsun, haritayı bir o yöne, bir bu yöne çeviriyor, en sonunda “HAAAA Wesatinooo” diyor ve gidiyorsunuz otelinize. Oldukça bağırma meraklısı olduklarını ve kesinlikle çocukluğumuzun klasik çince laflarından çin-çan-çon terimini sıkça kullandıklarını da eklemem lazım.

Televizyonda Çince futbol izlemek de çok ilginçti açıkçası. Oyuncuları ve formaları tanıdığım için anlıyorum ki Arsenal-ManU oynuyor. Skor 2-0 (sayılar bildiğimiz sayılar). Ama isimler Çince yazdığı için kimin önde olduğunu kestirmek mümkün değil. Sonra galibiyetin getirdiği özgüvenle oynayışlarından anlıyorum ki ManU kazanmakta. Konu futboldan açılmışken belirtmem lazım ki Çin’de yer-gök sarı kırmızı ve her yerde aslanlar var. Her Budist tapınağı ya da tarihi bina kapısı girişinde sağlı-sollu birer adet aslan, tüm tavanlar, duvarlar, yollar, ipler, elbiseler, bisikletler, süsler, oyuncaklar, ilanlar, arabalar, kolonlar, binalar, herşey de sarı-kırmızı. Kendimi yer yer cennette hissettim.

Hong Kong
Shanghai’dan sonra Hong Kong’a geçtik. HK eski limanıyla ve günümüz modernliğiyle ünlü bir iş hayatı şehri olduğu için önce pek ilgimi çekmiyordu ama şimdi Oya iyi ki ısrar etmiş diyorum. Tertemiz ve modern, gökdelenleri biraz daha uçuk mimarili bir NY düşünün. Biz HK adasında kaldık, karşıda Kowloon’da da biraz gezdik. HK tarafında Lan Kwai Fong ve Soho mahallelerinde tüm yorgunluğumuza rağmen canlı barlar sokaklarını görünce dayanamadık, epey gezdik, içtik.

HK’a yolu düşenlerin kesinlikle yapması gereken üç şey var: (1) tramvayla Victoria Peak’e çıkıp o tropik ormanın yanından dehşet şehir ve deniz manzarasını şöyle bir güzel yutmak, (2) Star Ferry denilen eski vapurla Kowloon tarafında Tsim Sha Tsui’ye geçmek – eğer Victoria Peak’e gündüz gidilmişse Star Ferry’nin gece yapılmasını öneririm, veya tam tersi ve (3) Central mahallesindeki Queen’s Road’dan yürüyen merdivenle – dünyanın en uzunuymuş derler – HK adasının mahallelerinin yükseldikçe değişimlerini görmek.

Şehrin içinde en canlı yer Müslüman mahallesi (bu noktada Çin’in resmi bir dini olmadığını ve nüfusun büyük bir kısmının dinsiz olduğunu hatırlatmalı). Moğollardan ve İpek Yolu’nun kullanıldığı zamanlardan buraya yerleşmiş (Xi’an İpek Yolu’nun başladığı (veya ne taraftan baktığına göre değişecek şekilde bittiği – Emin) yer), Çinli suratlı upuzun sakallı Müslümanlar cüppeleriyle sokaklarda geziniyorlar. Müslüman restoranlarının adı büyük Çince harflerle, üzerinde ise küçük Arapça harflerle, nedense lacivert üzerine beyazla yazılıyor.

Çin mimarili Xi’an Camii’nin arka sokaklarında epey acayip yemekler yapan sokak satıcıları gördük. Pek turistik de olmayan bu ürkütücü sokaklarda hiç bir şey yemedik – canım kırmızı biberli kekikli ekmeğe benzeyen kızartılan bir üründen çok çekti ama yapamadım. Tam ana caddeye doğru yön değiştirirken bir anda daracık sokaklara giren limuzinli düğün alayından bir gelinin tezahüratlar arasında çıkışını da görmek kısmet oldu.

Ama Xi’an’da asıl görülmesi gerekenler şehir içinde değil. İsa’dan 200 yıl kadar önce Qin Shi Huang (Qin bildiğimiz Çin gibi okunuyor), Çin’in çeşitli kabile ve medeniyetlerini birleştiren imparator olarak tarihteki yerini alıyor; yani “İlk İmparator” kendisi (bir nevi Osman Bey). Öneminin farkında, henüz hayattayken piramit şeklinde bir tepenin içinde mezarını yaptırmaya başlıyor. Mezarını öbür dünyada korumak için de bir kilometre kadar batısına, o devrin gerçek savaş formasyonunda, 10,000′e yakın asker ve attan oluşan, terracottadan yapılmış, nerdeyse gerçek ebatlarda bu orduyu yaptırıyor.

Hepsinin surat ifadeleri, boyları, kiloları farklı, zira hepsini ayrı bir işçi yapmış, ve hatta bütün işçiler de aynen mezara gömülmüş deniyor. 40 yıla yakın bir inşaat süreci sonunda tamamlanmış. Qin’in ölümünden sonra ayaklanmalarda mezarı basılıyor ve askerlerin çoğu parçalanıyor. Akabinde mezar da askerler de sonraki Çin hanedanları boyunca toprağın altında kalıyor… Taa ki 1974 senesine kadar. Kuyu kazmaya çalışan bir çiftçi topraktan yapılmış bir heykel parçası buluyor. Derken bu 2,000 yıllık muazzam hazine toprağın altından çıkartılıyor ve bugün müze halinde izleyicilere sunuluyor. Aslında renkli olan askerler havayla temas eder etmez renklerinin çoğunu atıyorlar, o yüzden henüz askerlerin çoğu hala toprak altında (rengin atmasını önleyecek yeni teknolojinin keşfedilmesini bekliyorlar).

Qin’in terracotta ordusu görülmeli. Sadece ihtişamından ötürü değil. 2,000 yıl toprak altında kalmış heykellerin böyle bir boyutta ortaya çıkmış olması hazineye mistik bir hava katıyor. Ayrıca orda durup ordunun manzarasını seyrederken insan Qin’in de bizim gibi bir ölümlü olduğunu hatırlıyor, ister mezarını korumak için 40 yılda 10,000 askerlik bir ordu yaptır, istersen de sessizce bu dünyadan göç, hayat doğumla ölüm arasında kısacık bir çizgi.

Xi’an’da bu duyguları pekiştiren bir başka yere daha gittik: Bespo Cilalı Taş Köyü. Anadolu’nun geçmişini biraz bilen Türk insanlar olarak binlerce yıllık alet-edevatlar görmek bizi Amerikalıları etkilediği kadar etkilemiyor olabilir, ama 6,500 yıl öncesinden kalma anaerkil Bespo şehrinin kalıntılarını görünce tüyler yine diken diken oluyor. Çoğu ayakta durmuyor ama duvarların çizgilerinden ev olduğu belli yerleşim birimleri apaçık ortada. İşçilik yaptıkları, taşları cilaladıkları, yemek yaptıkları, ekinlerini sakladıkları yerler belli. Hatta bir-iki odada kemikleriyle birlikte mezarlarını görmek mümkün. Hiç 6,500 yıllık gerçek bir kurukafa görmemiştim. O da aynı bizim gibi doğumuyla ölümü arasındaki çizgiyi yemek bulmak, kadın bulmak, canını korumak ve üremek gibi uğraşlarla geçirmiş. Anadolu’da daha da eski Yontma Taş döneminden de eserler var, şimdi ilk fırsatta oraları gezmek istiyorum. Son durağımız Pekin’e uçarken Cilalı Taş Devri’ndeki Anadolu insanları ile Xi’an insanlarının birbirleriyle görüşmüş ve anlaşmış olma ihtimalleri var mı acaba diye düşündüm durdum.

China Eastern uçağımız Pekin’e indiğinde ise tekerlekler yere değer değmez ayağa kalkıp hosteslerin çığlıkları arasında 15 sıra gerisindeki bavulunu yalpalaya yalpalaya almaya giden Çinli amcayı görünce bu konuda en kötünün THY yolcuları olmadığını anlayıp rahatladım.

Pekin
Pekin’de ilk durağımız dünyanın en büyük ve kalabalık meydanı Tiananmen oldu. Çin’in çok ama çok kalabalık bir ülke olduğu sanırım ilk burda kafamıza dank etti. Yine kocaman şeritli caddeler, kocaman bir meydan ve binlerce insan. Pekin’de gördüğümüz turistlerin yüzde doksanı Çinli turistti. Mao’nun mozolesini veya Yasak Şehri görmeye gelen, iki yaşındaki çocukların ellerine Çin bayrağı tutuşturulmuş binlerce Çinli turist meydanı panayır yerine çevirmekteydiler.

Bir yerde bana elinde fotoğraf makinesiyle genç bir Çinli kız yaklaştı. Ben arkasında duran arkadaş grubunun resmini çekmemi istediğini düşünüp “OK” deyip elimi uzattım. Oysa ki bir anda sağıma ve soluma gülüşen Çinli kızlar dizildiler. Bir tanesi boyumun uzun olduğunu gösterip “NBA!” dedi de durumu anladım: gerçekten de hayatlarında gördükleri en uzun insandım belki de ve benimle resim çektirmek istiyorlardı. Sonra benim sağlı sollu kızlarla çevrilmiş olduğumu gören Oya sağ kaşı havada “Nooluyo bakiim burda?” der gibi bir surat ifadesiyle yanıma yaklaştı – bir tane de Oya’yla beraber çektirdiler, zira Oya da en uzunlarından en az bir kafa uzundu. Sarışın kayınvaldemin de haliyle resimleri çekildi. Anladığım kadarıyla zenciler de Çinli turistler arasında çok popülermiş.

Pekin’de Shanghai’da olduğundan beter bir pislik ve toz sözkonusu. Gobi Çölü’nden gelen toz dumanları sürekli olarak şehre esiyormuş. Ayrıca gökyüzü hava güneşli bile olsa isli bir gri/bej renge bürünüyor. Bu pisliğe rağmen çocukların jenital bölgelerinin apaçık ortada olduğunu görmek bizi şaşkına çevirdi. Hacet vakti geldi mi kucaktan yere indiriliyor ve orada hacet gideriliyor. Toz problemine katkısı olabiliyor belki ama idrar kokusu da başka bir problem tabii ki. Ayrıca, yine tozdan dolayı herhalde, sokaklara harrrkk hurrkk tükürme konusunda kesinlikle Pekinliler İstanbulluları yenerler. Bir başka problem de, Olimpiyatlar yüzünden o kadar çok inşaat, tamirat, ve yapım-onarım çalışması var ki her yerde toz toprakla karşılaşmak mümkün.

Son İmparator Pu Yi’nin filmde de seyrettiğimiz Yasak Şehri Tiananmen’in hemen kuzeyinde. Heryerini gezmek bir gün alır, ve yine bir-iki binasi inşaat yüzünden kapalı olduğu için çabukçana bir ucundan öbür ucuna gezdik, Ming hanedanının mimarisinin güzel örnekleriyle karşılaştık. Filmde şurdan araba giriyordu, burda ufaklık sarı perdenin altındaydı, şurda bakıcısıyla vedalaşmıştı falan gibi sürekli anımsamaya çalıştık. Sonuçta Çin’in de yüzlerce yıl süren bir İmparatorluktan bugünkü partili cumhuriyet sistemine geçişinin yüz yıl kadar önce olduğunu hatırlamamız bize kendi ülkemizle bir paralellik kurdurdu.

Bütün gün ayakta yürümek ve tapınak gezmek epey yorucu olduğundan Pekin’de akşamları Opera ve Akrobasi gösterilerine gidip dinlenmek iyi geldi. Opera bildiğimiz opera değil ama güzel kostümler, geleneksel müzikleri, ve binanın renkli atmosferiyle epey görmeye değer bir gösteriydi. Akrobatlar ise tabii ki harikaydı ama mesela Cirque de Soleil görmüş olanlar öyle çok etkilenmeyebilirler.

Pekin’de Wangfujing caddesi civarlarında tüm Çin’de gördüğümüz en Indiana Jones tipi sokak yemeğini gördük: canlı akrepler, bir şişe canlı olarak geçirilmişler, kolları-bacakları-iğnesi hareket ediyor. Bunların hemen altında kızgın yağ var. Etli-butlu olanlarından seçiyorsun, hemen kızartıp veriyorlar. Ben yiyen kimse görmedim ama Oya görmüş (yalnız Pekin belediyesinin kadrolu elemanı mıydı bilemiyorum).

Shanghai gibi modern mahallelere de sahip ama genelde Pekin’de kalabalığın getirdiği fakr-u zaruret daha ortada. Yolda bir şey satmaya çalışmayan insana rastlamadan iki adım atmak mümkün değil. Oya’nın bir MBA arkadaşı takside giderken korkunç bir dilenciyle karşılaşmış. Kadın kırmızı ışıkta duran taksinin açık penceresinden içeri ufacık bebeğini bu arkadaşın kucağına atmış. Bir an kucağında ağlayan ve kokan bir Çinli bebek gören bu arkadaşın ne hissettiğini kendine sormalı, ama epey rahatsız ederdi gibime geliyor. Senede %10 büyüyen bu dehşet ekonomide artmakta olan varlığın eşit dağılmadığı da gözler önünde. Yakın gelecekte daha da ciddi sosyal problemler çıkartabileceğini tahmin ediyorum.

Yalnız tabii fakirlik de izafi. Bir ana caddenin kenarında kilim benzeri örtülerin üzerinde el yapımı incik-boncuk satan Çinli olmayan (Moğol ya da Tibetli olabilir gibime geldi) çok fakir insanlar gördük. Onlar da kendi memleketlerinden turist kaynayan Pekin’e gelmişler para kazanabilmek için. Onlarla pazarlık yaparken çok ısrar etmeye içimiz el vermedi, hafif kazık yemekten de hiç rahatsız olmadık.

Ona karşılık Pekin’de biri Pearl Market, öbürü de Silk Market olmak üzere iki tane kocaman bina var ki, altışar yedişer katlı bu iki bina inanılmaz kalabalık turist gruplarının galon galon para akıttıkları iki market olarak aklıma kazındılar. Artık herhangi bir ürünün fiyatını düşündüğümde aklıma bu marketlerdeki ucuzluğun tanımı gelecek. İyi yanı, önümüzdeki bir sene falan Batı dünyasında kolay kolay kendime pek bir şey alabileceğimi düşünmüyorum açıkçası.

Bu arada bu marketlerdeki bütün satıcılar antremanlı, kesin. Hepsinin ilk ilgilendiğinde ve vazgeçmekte olduğunda ikna için yaptıkları taktikler aşağı yukarı aynı. Tabii ki nerden geldiğini öğrenip muhabbet etmeye çalışıyorlar. “Biz Amerikalı değiliz kazık yemeyiz” deyince gülüyorlar ama Türküz deyince de çoğu anlamadan bakıyor. Türkiye’nin nerde olduğunu ilk bir kaç defa sorulduğunda “bak şimdi burası Çin, burası Hindistan, burası İran, burası İtalya, burası da Türkiye” gibi anlatmaya çalıştım, yine de anlamayanlar oldu. Yalnız son alışveriş günümde sırtımda 2002 Dünya Kupası’nın Hasan Şaş formasıyla dolaştığımda herşey farklıydı. Bana “Yees you beat China in football” diyenler…”no Hasan Şaş, you look like Hakan Şükür” diyenler (bu kompliman mı acaba? – Emin)… Viva Türkiye tezahürati yapanlar…Brezilya’ya karşı sizi tutuyorduk muhabbetine girenler…tabii bu arada Çin’e niye Hasan Şaş forması götürdüğümü sormayın (Şimdi onu soracaktım – Emin) – üzerinden kaç yıl geçerse geçsin, o formama bu muhabbetin yapılmasından acayip bir zevk alıyorum.

Hatta Pekin’de Hutong’ların birinde bile teyzenin teki formayı görünce “Footobaaaall!!” şeklinde bir tepki yaptı. Hutong olayını açmalı: Moğollar Pekin’i 13. yüzyılda yerle bir ettikleri zaman kendilerine dar sokaklarda küçük kapılı, arkaları avlulu bir takım irili ufaklı evler yapmışlar. Bunlara Hutong deniyor. Pekin’de yaklaşık 200 tane Hutong mahallesi var, ve her hafta bir-iki tanesi yıkılıp yerine modern binalar yapılıyor. Kapitalizmi iyi kavramış komünist Çinliler bu mahallelerin bazılarını bisikletli şöförlerle gezdirme turları yapıyorlar, hatta ekstra para vererek bazı Hutong evlerinin içlerine girip yemek bile yemek mümkün.

Çin Seddi
Çin Seddine gelince, Pekin’e yakın Badaling adlı bölgeden görmeyi seçtik – haliyle 6,700 km’lik bir duvar olduğu için çeşitli yerlerden görebilmek mümkün. Üzerine atlayıp birşeyler satmaya çalışan insanlar bu sefer işimize yaradı da birer atkı ve şapkayla giysilerimizi takviye ettik.

Duvar sandığımdan epey dar çıktı. Zaten uzaydan görülmesi de sağlam palavraymış. Hatta Çinli astronot uzaydan baktığında “Beijing, we have a problem” dercesine Çin Seddinin uzaydan falan görülmediğini itiraf etmiş de ders kitaplarından bu iddiayı çıkartmışlar.

İki saate yakın yürüyüşle Badaling’deki en yüksek noktaya ulaşılıyor. Bence tırmanmadaki en büyük problem diklik ya da mesafe değil ama kalabalık – o kadar turist vardı ki, bazı yerlerde nerdeyse kıpırdamak mümkün olmuyordu. En tepeye varınca da her yönden ufka kadar uzanan kocaman dağların arasından yılan gibi ilerleyen duvarı takip etmek harika bir histi. Okuduğuma göre (ve tarih derslerinde gururla öğrendiğimize göre – Emin) zamanında düşmana karşı çok da etkili bir defans mekanizması değilmiş ama şimdiki turist endüstrisi sağolsun bugün ülkeye büyük katkısı oluyor bu duvarın.

İşte böylecene günümüze getirip bağlamaya çalışayım. Xi’an’ın kurak topraklarında şehre geri dönerken hiç olmadık bir yerde Northwestern Chinese Institute of Nuclear Technology diyen bir sapak görmüştük, o da aklımdan çıkmıyor. Araştırmaya, geliştirmeye – tabii ki aynı zamanda kopyalayıp ucuzunu üretmeye – bu kadar efor sarfeden bu ülkeye hayranlık duymamak mümkün değil. Sadece gerçeğinin tıpkısının aynısı ama fiyatının yüzde biri Luviton çantalar değil… Uzaya adam yolladı ve sağ-salim geri getirdi bu ülke.

Acaba çocuklarımız bizim zamanımızda popüler Amerika ya da İngiltere yerine Shanghai’a üniversiteye gelmek isteyecekler mi? Bir sonraki Dünya Savaşı’nda Çin’in önemli bir rol oynamaması ihtimali var mı? Çin’in önümüzdeki 15 yılda 2,000 adet yeni uçak satın alması gerekiyormuş – ya Amerikan şirketi Boeing’den alacak ya da Avrupa şirketi Airbus’dan – Cumhurbaşkanı Hu Amerika’ya bu son gidişinde krallar gibi ağırlanmaz mı?

Tabii ki on günlük bir geziden bu soruları cevaplandırıp gelmek mümkün değil, zaten gezdiğimiz her yeri anlatmadım – bir türlü kesmeyi beceremediğim bu yazı iyicene uzadı (Çin Seddi gibi? – Emin). Biz turla gitmedik, uçak biletlerimizi kendimiz aldık, kitabımızı aldık, okuduk, öğrendik, icabında günlük şöförlerle idare ettik, gayet de güzel oldu – yani gözünüzde çok büyütmeden gidip gayet rahat görülebilecek bir memleket. Çocuklu arkadaşların çocuklarının biraz büyümesini beklemeleri gerekebilir, ama çocuksuz arkadaşların bu binyılın başında olağanüstu bir dinamizm yakalamış bu ülkeye gitmemek için hiç bir bahanesi yok.

Başladığımız gibi kalın İskoç aksanlı özlü sözle bitirelim: doğumla ölüm arasındaki kısacık çizgide, it’s the expeeerrience that counts.

Not: Yalın’ın geçen sene derlediği yazıların kitabını Amazon’dan alabilirsiniz: New York ve Londra Yazıları. – Emin

Şangay havaalanına inerken söylendiği gibi şehrin etrafında bir hava kirliliği bulutu var mı diye görmeye çalıştım. Maalesef uçağın tam ortasında oturduğum için göremedim. Ama daha sonra bu hafta boyunca (pilot dilinde) “Şangay semalarında” 3 kere daha uçtum ama hiçbirisinde hava kirliliği ile karşılaşmadım. Hatta bir adım daha ileri gitmem gerekirse Çin’de bayağı mesafe katetmeme rağmen sadece Hefei şehrinde hafiften bir hava kirliliği kokusu farkettim – kirli dediğim Hefei’nin havası da kışın İstanbul’un havasından temizdi.

Bir hafta içerisinde katettiğim mesafe demişken şöyle izah edeyim: Istanbul’dan Cumartesi kalktık, öteki Pazar döndük. Bu sürede 9 kez uçtum, 7 ayrı otelde kaldım. Dünyam şaştı desem yeridir; hem Çin’in acayipliklerinden, hem sürekli çıkılan iş yemeklerinden ve yemeklerdeki alkolden (yemekler az sonra), hem her sabah o yemeklere rağmen erkenden yetişilen uçaklardan, hem de saat farkından. Ama şikayetçi olmamak lazım, Çin mümkünse görülmesi gereken bir ülke.

İlk İzlenimler
Şangay’da pasaport kontrolünden geçerken acayiplikler başladı. Pasaport kontrolü yapılan masaların kenarlarında minik bir ekran var, polis muamelenizi yaptıktan sonra ekran yanıp sönmeye başıyor ve bir polis devletinde pasaport polisine memnuniyetinize göre not veriyorsunuz! 3 seçenek var: “vallahi çok memnun kaldım” manasında gülen surat, “bana bulaşmayın da ne haliniz varsa görün” manasında ifadesiz surat, “polisten o kadar memnun kalmadım ki hırsla kendisine kötü not vereceğim” manasındaki asık surat.

Polis hakkında negatif veya pozitif bir fikrim oluşmamıştı. Ama biraz suratsız geldi doğrusu. İnsan diğer uzakdoğu tercübeleri ile karşılaştırıyor haliyle; Tayland’da herkes çok güleryüzlü idi, Tayvan çıkışındaki pasaport polisi Türk pasaportunu görünce “Selamınaleyküm, nasılsınız?” demişti (meğersem turist olarak 10 gün Türkiye’yi gezmiş).

Şangay’daki ise yüzüme bile bakmadan dan dadadan damgaları basıp pasaportumu iade etti. Daha iyi olabilirdi diye düşündükten sonra kendi kendime önümdeki seçeneklerden asık suratı işaretleyeyim dedim. Sonra birden gözümün önüne bir sahne geldi: ben memnuniyetsizliğimi belirtmenin hazzıyla asık surat düğmesine kıs kıs gülerek basar basmaz birden voit-voit-voit (adamların alarmı bile farklı yahu!) bir alarm çalıyor ve nereden geldiği belli olmayan üniformalı gerçek asık ve çekik suratlar rap rap gelip beni (bağırtılarımı dinlemeden) sürükleyerek götürüyorlar. Hemen tırstım, şimdi ne olur ne olmaz polis devletindeyiz diye ifadesiz suratı işaretledim geçtim!

Havaalanı çıkışında gerçek ismini unuttuğum ama kendisini David olarak tanıtan güleryüzlü bir arkadaş tarafından karşılandık. Önce otelimize gittik, eşyalarımızı bıraktık ve hemen yemeğe çıktık.

Yemekte tanıdığım en komik insanlardan birisi olan Xi (Şi okunuyor) bizi bekliyordu. Kısa sürede birbirimize ısındık ve ard arda yemekler ve espriler gelmeye başladı. Şi bize kıyak olsun diye restoranın arka tarafında bir oda ayarlamış. Ortasına bir rulman üzerinde dönen dairesel bir cam yerleştirilmiş oldukça büyük bir yuvarlak masanın etrafına bizden başka Şi, David ve şoförümüz yerleştik. Çin’de böyle bir alışkanlık var, yemeklere şoförler de gelip aynı masaya oturuyorlar. Güzel birşey tabii ama insan iş konuları konuşurken biraz tedirgin olmuyor değil.

Yediklerimiz ve Yiyemediklerimiz
Yemekler geldikçe Şi bize tek tek ne oldukları açıklamaya çalışıyordu. Küçük domatesleri ve pilavı saymazsak bu yemekte daha önce yediğim birşey yemedim. Ki Çin yemeği seven ve bol bol yiyen bir kişiyim. Şi yediğimiz şeylerin bazılarının ingilizcesini bilmediği için açıklayamadı (böylesi daha mi iyi oldu acaba) ama anladıklarımdan bazıları şunlardı:

• Güvercin ızgara (bıldırcını yanlış tercüme ediyorlar sandım ama gerçekten de güvercinmiş),

• Nilüfer çiçeği reçeli (“siz neden yemiyorsunuz?” diye sordu, hakkaten neden yemiyoruz acaba?),

• Tavuk kıçı (elleriyle arkalarını gösterip güldüler, umuyorum ki kıçıdır),

• Sirkede bekletilmekten beyazı kararıp ışık geçirgen olmuş güvercin yumurtası,

• Yemeğin sonunda gelen aç kalanları doyurma amaçlı sebzeli pilav,

• Deniz hıyarı (tatsız nişasta gibi birşeydi),

• Şekerli yerfıstığı ve acı kırmızı biberle karıştırılmış minik balık yavruları; çerez niyetine yeniyor,

• Soya soslu preslenmiş fasulye (tofu),

• Yengecin biryerleri,

• Horoz ibiği (bütün kafayı ağza atıp kemik ve kıkırdak gibi sert kısımlarını tükürüyorsunuz).

• İngilizce hotpot dedikleri, önünüzde haşlanan yağlı suyun içerisine kendinpişirkendinye stili et/tavuk/makarna/yengeç/sebze attığınız ve türk damak tadına uygun yemek

Güvercin Yumurtasi

Başka bir gün bir yemeğe otururken evsahibimiz gülerek köpek isteyip istemediğimizi sordu. Seyahatteyken her zaman yerel şeyleri yemeyi tercih ederim ama köpek benim için artık zurnanın zırt dediği yer oldu! Adam hafiften pis pis sırıtarak sorduğu için ciddi miydi yoksa bizim kömürlerin üstünde dönen seyyar kokoreci gösterip “şişe geçirilmiş eşek penisi” diyerek ecnebileri kandırdığımız gibi dalga mı geçiyordu anlayamadım ama şiddetle reddettim. Bunun üzerine çipura benzeri bir balıktan yapılma çorba, sebzeli pilav ve çok acı bir et geldi. Et ne etiydi bilmiyorum. Köpek lafından sonra sormak istemedim.

Tavuk Kıçı Oldugunu Umduğum Yemek

Bütün bu bahsettiğim yemeklerde öğlen akşam demeden su yerine bira içildi, bu yetmiyormuş gibi pilavdan yapılma bilimum içkiler doldu doldu boşaldı. Bu içkileri acayip bir merasimle içtik. Yemek sırasında birisi ayağa kalkıp masadan başka birisini çağırıyor (“Mista Emi, Mista Emi”) ve bardağını fondip ediyor. Mista Emi dedikleri sizseniz (bana baktığına göre benim galiba) siz de bardağınıza pirinçten yapılma zıkkım gibi ağır içkiyi doldurup fondipliyorsunuz. Daha sonra iki kişi karşılıklı boş bardaklarını birbirlerine marifetmiş gibi gösteriyorlar. Ayrıca yemekte deli gibi de sigara içtikleri için insanın midesi bir kez daha kalkıyor.

Istanbul’a döndükten sonra bu yediğim acayip yemekleri anlatırken Serdarden haklı olarak “Hayvanların bütün acayip uzuvlarını yiyorlarsa bu hayvanın normal yerleri ne oluyor?” diye sordu. Cevabını bilememekle birlikte babamın söylediğine göre diğer ülkelerden normalde çöpe gidecek bu tavuk tırnağı, ayı pençesi gibi uzuvları çinliler bol miktarda ithal ediyorlarmış.

Sonuç olarak Çin’de vakit geçirecek insanların midesinin sağlam olmasını tavsiye ederim. Ayrıcana Pekin, Şangay dışına çıkılacaksa çopstik kullanmakta zorlanıyorsanız yanınızda plastik çatal bıçak getirmeniz elzemdir. Ben çopstiklerime hakim olduğunu düşünen bir kişiyim ama bazen sümüksü yiyecekleri yerken çok zorlandığım oldu. Bu durumlarda elleriyle ekmek tutmakta zorlanan bizim bebeği anladım biraz.

Pislik ve Temizlik
Mideniz sağlam olsun demişken iş yemekte bitmiyor malesef. Çin’de erkeklerin tükürmesi adeta bir milli spor. Sokaklar tükürük dolu. Ayrıca tüküremedikleri zamanlarda da burunlarını şiddetle çekme seslerini, balgamlı tükürme öncesi (yurdumuzda da uygulaması oldukça yaygın olan) “haaark” sesini mütemadiyen duyuyorsunuz.

Hadi sokakta bunlara dayanmak bir yere kadar olabilir – ama zaten dar ve tıklım tıklım dolu olan; yandakinin, öndekinin, arkadakinin, koridordan geçenin sürekli çarpıp durduğu uçakların içerisinde sağdan/soldan/önden/arkadan “haaark” “öhaaaa” “gıyyyyk” “tıpppppsss” sesleri geldikçe çıldırayazdığımı hatırlıyorum. İşin acayibi uçakta o “haaark” hareketi sonrasında doğal olarak gelmesi gereken tükürme sesi de gelmiyor. Boğaz çeperlerinden sertçe geçen nefes marifetiyle sökülen balgam ne oluyor bilmek istemiyorum.

Tukurgen Bir Cinli Abinin Pesinden Giden Merakli Ecnebi Vidyosu
Adam 50 metrede 5 kere tükürüyor

Not: Çin, Kuzey Kore, Tayland gibi Youtube’u zırt pırt yasaklayan bir ülkeden bağlanıyorsanız göremeyebilirdiniz ondan Metacafe versiyonunu koydum!

Öte yandan – zor biliyorum ama – tükürük hadisesini gözardı edebilirsek Çin’de gördüğüm bütün şehirler çok temizdi. Yollar, kaldırımlar, parklar da aynı şekilde. İnsanları da hem üstleri başları hem de kendileri püripak geziyorlar. Komünizmden kalma disiplin herhalde. Yukarıda da yazdığım gibi hava kirliliği de endüstriyel kirlilik de görmedik. Gezdiğimiz fabrikalar da çok düzenli ve ucuz işgücüne rağmen oldukça az elemanla dönen fabrikalardı.

Bütün kaldığımız oteller için de aynısını söyleyebilirim. Hefei Hilton otelinin gecesi sadece 70 dolardı ama kaldığım en güzel Hilton oteliydi (iddialarına göre bu sene dünyanın en iyi Hilton oteli seçilmiş). Oteller hakkındaki tek şikayetim her tarafta çok kötü müziklerin çalması oldu. Hadi kötü müzikleri geçtik (gecenin bir saatinde yorgun argın gelince Sound of Silence dinlemek işkence oluyor) bir de heryerde krismıs şarkıları çalıp duruyordu. Çinliler pek hristiyan olmamalarına rağmen krismıs olayını benimsemişler.

Çince Karakterler
Çin için bazen “ayrı bir kıta” derler. Dünyanın kalanından ne kadar farklı olduğunu düşünürsek çok da haksız değiller aslında. Çinlilerin kendilerine ait alfabeleri dışında bildiğimizden tamamen farklı tıpları (akupunktur ve şifalı ot tedavileri), müzikleri ve müzik aletleri, operaları ve tiyatroları, sporları, yemekleri, dinleri (Çin’deki budizm Hindistan’dakinden farklı), hatta bize hiç komik gelmeyen acayip bir fıkra anlayışları var.

Bizim üniversitedeki araştırma grubunda Gaoping Mao diye bir abimiz vardı. Her sunumunun sonunda bir Çin fıkrası anlatırdı. Sonra kendisi katıla katıla (gözleri yok olarak) gülerdi, biz de aval aval bakardık. Bir fıkra: “Adamın birisi (farzedelim Ming) aşçıymış ve evinde hiç et yenmediği için et pişirdiği günlerde bir parça eti gömleğinden içeri atmak suretiyle evine götürürmüş. Bir gün parayı denkleştirmiş, evde de et pişirmiş. Ve bir parça eti gömleğinden içeri atmış!” Bizim politikacıların esprileri gibi biraz, anlattıktan sonra etrafta gülecek yalaka adam lazım.

Çin’deki birçok acayip şey arasında dışarıdan gelen birisi için en dikkat çekeni alfabeleri. Bazı yerlerde ingilizce yazı yok. Öte yandan bu alfabenin ilginçliği bildiğimiz anlamda sesleri temsil eden şekiller yerine kelimeleri temsil eden şekiller olması. Yani 3000 kadar çin harfini ezberlemeyi becerirseniz tek kelime çince bilmeden çince okuduğunuzu anlamak mümkün!

Sevdiğim Çin Karakterlerinden Birisi: Insan

Orada kaldığım bir hafta içerisinde her tarafta gördüğüm bazı şekilleri öğrenmeye muvaffak oldum. Örneğin, “Çin” kelimesi iki karakterden oluşuyor, birisi orta ötekisi de toprak/dünya demekmiş. (Evet aynen Yüzüklerin Efendisi’ndeki gibi.) Orta dedikleri zaten bir kez görünce hatırlanacak bir şekil. Bir kareyi ortadan dikey olarak ikiye bölen bir çizgi. Toprak kelimesi zor ama heryerde Çin yazdığı için bir süre sonra öğreniyorsunuz. Aynı şekilde 3 kelimesi, çok fazla gördüğüm ve biraz faklı olan Şangay, büyük manasına gelen kollarını açmış adama benzeyen şekil, çıkış manasına gelen şekil kolay öğrenilenlerden. Ayrıca tuvaletlerde zor durumda kalmamak için erkek ve kadın kelimelerini de öğrendim. Zaten bir kez gördükten sonra hangisinin hangisi olduğunu anlamak için Freud Amca’ya sormanıza gerek yok. Bizzat kendisi dizayn etse bu kadar olurdu.

Çin Dili (Mandarin)
Konuşmaya gelince aslında gramerleri çok kolaymış zira fiilleri zamanlara göre çekmek diye birşey yok. Mesela “geldim” demek yerine “ben dün/önce geldi” diyorsunuz.

Ama telaffuza gelince alışık olmayan bizler için çok zor. Çince “tonal” bir dil. Yani aynı kelimeyi 4 değişik şekilde okuyunca 4 değişik anlamı oluyor. Misal Çin derken kullanılan ve toprak anlamına gelen “guo” kelimesini vurgu başta, sonda, ortada veya vurgusuz okuyabilirsiniz. Hepsi ayrı kelime. Yazılışları da farklı.

E-MING

Yabancı dillerden geldiği için Çince’de bulunmayan sesler için de benzer birşeyler uyduruyorlar. Otellerde çekin yaparken dikkat ediyordum, adımı bazen başka bazen başka şekillerle yazıyorlardı. Sonunda 3000 kelimeyi okuyup yazabilmekle övünen adamımız Şi’ye sordum ve adımı birkaç değişik şekilde yazdı. Benim en hoşuma gideni “E” ve “Ming” kelimelerini kullanarak yazılanı oldu. Anlamı da “insanları seven”. “E” sevmek anlamına gelen kelimelerden birisi, “Ming” de insan. Güzel bir politikacı ismi olurmuş.

Çin’in en zor girilen üniversitesi olan Pekin Üniversitesi’nden mezun olmakla iftihar eden adamımız Roy ise 4000 kelime bildiğini iddia ediyordu ve o da adımı tamamen başka bir şekilde yazdı. Daha sonra E-Ming diye yaz deyince (gözleri yok olarak) güldü ve “evet o da olur” diye tasdik etti.

Bir de konuşulan çinceyi bizim alfabe ile yazmaya yarayan “pinyin” var. O daha çok çince öğrenirken kullanılıyor. Kelimeleri tonal olarak okuyabilmek için yanlarına rakam koyuyorlar. 1-4 arası rakam o hecenin nasıl okunacağını anlatıyor.

Her yabancı ülkeye giden insan gibi bazı basit şeylerin çincesini de öğrendim. İş için gittiğimden ve genellikle ciddiyeti bozmamam gerektiği için her yabancı ülkeye giden insanın öğrendiği ilk şey olan küfürleri öğrenemedim malesef. İnsanların yabancı dilde küfür etme meraklarını düşününce Birleşmiş Milletler koridorlarındaki muhabbetleri tahmin edebiliyorum. Konuyu dağıtmak pahasına bir seferinde sivri akıllı bir arkadaşımızın hırvat gençlerine küfürlerimizi öğretirken mastar hallerinde öğrettiğini ve zamanın meşhur filmi Dirty Dancing’in erotik bir sahnesine denk gelerek içeri dalan hırvatların bir ağızdan “mınıxmek, mınıxmek!” diye TV odasını inlettiklerini unutamam.

Tabii çin kültürü düşünülünce küfürlerinin de “Onurun kahrolsun be adam!”, “Umarım ki başına bilimum uğursuzluklar gelir!” gibi küfürler olduğunu tahmin ediyorum. Bilen varsa söylesin.

Neyse, çince kelimeler öğrendim dediysem en yaygın çin diyalekti olan mandarinden bahsediyorum. (Diğer çin diyalektleri aynı şekilde yazılsalar da farklı diyalekt konuşanlar birbirlerini anlamıyorlarmış.) Benim öğrendiklerim standart ve basit şeylerdi: teşekkür ederim, allahaısmarladık (neyse ki bunların türkçesini öğrenen bir yabancı değilim) gibi kelimeler. Bunları mümkün mertebe kullandım, ama çinliler bir beyazdan kendi dillerinde birşey duymamaya o kadar alışmışlar ki genelde söylediklerimi dinlemiyor olduklarından anlamadılar, çabalarım boşa gitti.

Burada hemen aklıma bizim üniversitenin yakınındaki en ucuz restoran olan çin lokantası geldi. Bu lokantayı ev arkadaşlarım Güm, Can Bey ve Utku ile sık sık ziyaret ederdik. Buradaki çalışan teyze galiba ingilizce bilmezdi. Ezberlediği belli kelimeler vardı, her yemek alana aynı soruları sorarak yemek servisi yapardı. Fiyatları da ezberlemişti. Kendisine farklı birşey söyleseniz bir bilgisayar programı gibi siz doğru şeyi söyleyene kadar tekrar ederdi. O kadar sık giderdik ki bir süre sonra siparişimi türkçe vermeye başlamıştım. Sadece arada anlaması gereken anahtar kelimeleri ingilizce söylüyordum. Bu şekilde gayet güzel işimizi görüyorduk.

“Hayırlı akşamlar Li-Ling Teyze. Bana oradan tazeyse bir tane general chicken verebilecen mi? Yanında lo-mein rica edicem. Mümkünse yağlı tarafından olsun. Bir de diyet kola. Cezamız ne kadar oldu teyze?” derdim mesela. Hemen “foonaytifoo” diye söylerdi sağolsun, ben de vatan hasretimi birazcık da olsa gidermiş olurdum.

Konuyu dağıttım biraz ama yazının ilk kısmının sonuna da geldim. Bundan sonra Yalın’ın Çin yazısı, Şangay ve Pekin yazıları gelecek.

Önce Tayvan. Aslında daha da önce Hong Kong havaalanı.

Hong Kong Havaalanı
Türkiye’den Tayvan’a direk uçuş olmadığı için Hong Kong’dan aktarma yapmak zorundasınız. Bizim Hong Kong havaalanında bir-iki saatimiz vardı.

Hong Kong havaalanı devasa ve etkileyeci; ayak basar basmaz intizama ve temizliğe hayran kaldım. Çin sayılır mı bilemiyorum zira İngiliz sistemi belli ki oturmuş – ama işleri yapanlar hep çinliler.

Havaalanında her detay düşünülmüş. Terminaller arasındaki hızlı trene yetişmeye çalışırken duvardaki yazı “acele etmeyin hemşerim, her beş dakikada bir tren var” diye içinizi rahatlatıyor. Yürüyen merdivenden inerken yanda “yaşlı ve çocuklara yardım ediniz” yazdığı yetmiyormuş gibi bir ses de aynı uyarıyı ısrarla yapıyor. Sıkıysa yardım etmeyin.

Havaalanı çok büyük olmasına rağmen kaybolabileceğiniz her köşesine muntazam kıyafetli bir görevli dikilmiş gelene gidene yardımcı oluyor, boş vaktinde de cep telefonu ile mesaj yazmayıp göreve hazır bir şekilde bekliyor. Daha siz “pardon kardeş, 78 nolu kapıya nasıl gitmeli?” diye sormadan leblebiyi anlayıp sorunuzu cevaplıyorlar.

Malum, Çinliler Taklitçi Adamlar, Sakalları da Yok
Hemen Noel Baba Konusuna da Egilmisler

Dediğim gibi 1-2 saatimiz vardı, vaktimi değerlendirmek amacıyla önce güzel bir kitapçı buldum ve hemen Tayvan ve Çin kitaplarımı edindim. Daha önceki iyi tecrübelerimden dolayı resmi az ama yazısı bol Rough Guide serisini tercih ettim – ama Tayvan idare etse de Çin kitabını tavsiye etmem. Haritaları çok zayıf. Ortada kalırsınız sonra.

Gazetelerimi, dergilerimi ve kitaplarımı aldıktan sonra güzel bir kafe buldum ve bir dolu şifalı çay içerisinden ruhunuzu dinlendirip ayağınızdaki su toplayan kısma çok iyi geldiği iddia edilen bitki çayından bir tane ısmarladım. Diğer seçeneklerim sınav stresinden koruyucu ve aynı zamanda kulak ağrısına iyi gelen çay, aftlara birebir olmak dışında kırık kalpleri de onaran çay, bıçak yaralarını ivedilikle iyileştiren aynı anda da kulaklarınızı temizleyen çay gibi güzel şeylerdi.

Çayımın yanına hazır Hong Kong topraklarına ayak basmışken bir de küçük dimsam (Dim Sum) tabağı ekledim.

Dimsam Hong Kong bölgesinin özel kahvaltısının ismi. İçlerine aklınıza gelecek veya gelmeyecek bilimum şey doldurulmuş hamurişleri serisi diyebiliriz. New York’ta aşinası olduğumuz Golden Chariot isimli restoranda – ki bir futbol sahası büyüklüğünde olduğu söylenirdi – ingilizce bilmeyen kadınlar arabalarla tabakları gezdirirken tipini beğendiklerinizi (yemeklerden) masamıza alırdık. Bu Hong Kong adeti mi yoksa amerikan uyarlaması mıydı bilmiyorum zira bu seyahatte gerçek bir Dim Sum lokantasına gitme fırsatım olmadı.

Tahmin edebileceğiniz gibi bu tür bir kahvaltı bizim kahvaltı anlayışımızdan oldukça uzak – lakin Çin’de geçirdiğim günlerde zaten sabahları diğer öğünlerde yediğim acayip çin yemeklerini yemek durumunda kaldığım için Hong Kong havaalanındaki bu ufak ziyafet güzel bir hazırlık oldu diyebilirim. Tayvan’da veya Çin’de domates, salatlık, zeytin, peynir gibi insancıl kahvaltılıklar bulmak malesef mümkün değil. Kahvaltı bildiğiniz yemeğin sabah çıkanı, ama neyse ki kahvaltıda ağızlarına içki sürmüyorlar. Bu içki konusuna Çin yazısında dokunacağım.

Önümdeki karışık dimsam tabağında yaseminli köfte, domuz etli kuru mantı (dumpling) ve üst tarafı açık minik karidesli kuru mantı vardı. Mantı demişken mantu kelimesinin çince kel kafa anlamına geldiğini ve mantu dedikleri bizim mantıya benzeyen yemeklerinin kuzeyden (yani bizim soydaşların oralardan) geldiğini belirtmek isterim.

Yemeğim bitince her zamanki havaalanı huzursuzluğumla kapıma doğru yola koyuldum. Söylediğim gibi havaalanı çok büyük olduğu için bir yerden bir yere götüren monorail trenleri (insansız tek ray üstünde giden tren, öpsün sizi rahmetli Zeki Müren) koymuşlar, ama ben etrafı biraz daha fazla görebileyim diye yürümeyi tercih ettim ve 25. kapının orada beleş internet olan bölgeyi de böylece keşfettim.

Uçak kalkarken limanın bir kısmını, şehrin ve adaların da çoğunu yukarıdan gördük. Hong Kong bana gerçek bir şehirden ziyade Sim City oyunundan bir manzaraymış gibi geldi.

Taipei
Taipei havaalanına inince bizi Hong Kong’dan farklı olarak küf kokusu karşıladı. Beklentilerimin aksine yerleri, duvarları eskimiş bir havaalanı bu. Pasaporttan hızlıca geçtik ve bavullarımızı aldık. Çin’de de birçok havaalanında olduğu gibi birisi bavulları çıkarırken bavulun üstündeki etiketi kontrol etti.

Arabada otelimize doğru ilerlerken etrafın ne kadar çok Amerika’ya benzediğini düşündüm. Eskiyeyazmış geniş bir otoyol, kenarda çince ve ingilizce yazılı kocaman reklamlar, büyük arabalar ve amerikan tipi plakalar…

Yarım saat kadar sonra otelimize vardık. Çin’de kaldığım birçok otel gibi çok güzeldi. Hatta şaşırarak farkettim ki odada hediye bir Tayvan portakalı (bildiğimiz mandalinanın büyüğü) dışında bir de koşmak isteyenlere iki tane koşu parkurunu ve mesafelerini gösteren bir harita konmuş. Haritayı da bir ipe bağlamışlar ki boynunuza asıp kaybolmadan koşabiliseniz. Taipei pek öyle koşulacak bir şehir değil ama gene de güzel bir düşünce.

Ertesi sabah ofisteki işimiz bitince hızlı tren ile adanın diğer ucunda başka bir randevuya gitmemiz gerekti. Adanın en kuzeyindeki Taipei’den en güneyindeki Kaochiung’a (Gaoçung okunuyor) doğru yola çıktık. Tren 350 km yolu birbuçuk saatte aldı. Bilet 50 dolar kadardı.

Tren istasyonunda en komiğime giden şey şu: tren durunca tam kapının geleceği yere güzel bir turuncu çizgi çizmişler ki vagona girecek kişiler hizaya girsin. İntizam seven bir kişi olarak çok hoşuma gitti. Kullanıldığını da gördüm, daha da hoşuma gitti.

Bunlardan Istanbul Metrosuna Getirmeli

Yolda Tayvan kitabım dışında yerel İngilizce gazetelerden birisini de okuyabildim. İçinde yabancı gelinlerle ilgili enteresan bir haber vardı. Eskiden daha çok taylandlı, endonezyalı, çinli, vietnamlı gelinler gelirken başlık paraları artınca (dünyanın Türkiye hariç heryerinde olduğu gibi başlık parasını kızlar veriyor) artık sadece koreliler gelebilmeye başlamışlar.

Başlık pazarını merak eden açgözlü hemcinslerim için bildiriyorum; müstakbel gelinin vereceği başlık parası bu günlerde 400.000 Tayvan Doları (Döları) olmuş. Aşağı yukarı 12.000 amerikan doları ediyor.

Yabancı gelinler eskiden sekiz evlilikten birini yaparken artık oran onda bire düşmüş. Oranın düşmesinin sebebi olarak tayvanlı kayınpederlerin fazla muhafazakar olması dolayısıyla gelinine kısa etek giydirmemesi ve izin için gerekli olan mülakatların artık çok zorlaştırılması imiş.

Trende de olsa Tayvan’ı baştan başa görmüş oldum. Ülke doğa olarak çok güzel. Ufacık bir ada olmasına rağmen (uzun kısmı 350 km kadar) ortasındaki yemyeşil ormanlarla kaplı dağlar 3.000 metreye kadar yükseliyor. Yengeç dönencesinin üstünde olduğundan yağmuru bol bir ada. Denizinin de güzel olduğu iddia ediliyor. Dağlarda oradan buradan sıcak su kaynıyormuş, bu sıcak su kaynalarında meşhur kaplıcalar varmış.

Tren Istasyonunda Bir Akvaryum ve Bonsai’nin Altına Oturmus Minik Balıkçı

Heykelinin Oltasıyla Akvaryumdaki Baliklari Yakalamaya Calisan Manyak Adam

Akşam gene aynı trenle Taipei’e döndük. Meraklısına dünyanın en yüksek binası Taipei 101 burada. Ben meraklısı değilim. Hatta Tayvan vizesinin üstüne de gururla Taipei 101’in resmin koyup dünyanın en uzun binası diye eşek kadar yazmışlar. Yakında çinliler daha uzununu yapınca vizeleri de değiştirecekler herhalde. Çin bu gidişle herşeyin daha büyük, daha uzun, daha geniş ve daha kalabalığını yapacak herhalde. Olimpiyat mottosu gibi bir ülke.

Benim Tayvan’ın en hoşuma gitmeyen kısmı Taipei’in çirkinliği oldu. Etraf özensiz binalarla dolu, sokaklar sıkıcı, tarihi bina yok gibi. Merkezde bir güzel kolonyal bina gördüm, ingilizler yapmış diye düşündüm ama japonlar yapmislar megersem (“adamlar yapmis”). Yanımızdaki tayvanlılar binanın ne binası olduğunu bile bilmiyorlardı.

Daha sonra öğrendim ki çirkinliğin sebebi modern Tayvan’ın kurucusu sayılabilecek Sayın “Generalissimo” Chang Kai-shek’in Tayvan’ı her zaman geçici bir yer olarak görmesi imiş.

Taipei 101 Yılbasi Susleri Ile Cinlilerin Daha Uzun Gokdelen Yapmasını Mahsun Mahsun Beklerken

(Photo from: http://www.taiwan-taipei.com/)

Tayvan nasıl olmuş da olmuş diye merak edenlere kısaca anlatmak gerekirse imparatorluk yıkıldıktan sonra Çin’de iç savaş çıkıyor ve uzun bir süre milliyetçi parti ile komunist (gomonis) partinin çekişmesi ile geçiyor. En sonunda ikinci dünya savaşı sonrasındaki karambolde komunistler kazanıyor gibi olunca milliyetçilerin başındaki Chang Kai-shek pılını pırtısını (ve Pekin’deki saraydaki hazinenin önemli kısmını) toplayıp güneydeki boş bir ada olan Tayvan’a kaçıyor. Ortam düzelince ve komunistler ülkeyi yönetmeyi beceremeyince geri dönmeyi hesapladığı için de Tayvan’a bir çivi bile çakmıyor. Yaptıkları bütün binaları da geçici olduğu için derme çatma yapıyorlar.

Tayvanlılar öncelerinde komunistlere karşı icabında şeytanı bile destekleyecek olan ABD’nin de arka çıkması sayesinde güzel güzel geçinirken bakıyorlar ki bu işin sonu yok, bari ülkeyi adam edelim diye çalışmaya başlıyorlar. Önce ihracata yatırım yapmaya karar verip tekstil fabrikaları kuruyorlar. Üretilen malları ihraç etmek için Güneydoğu Asya’nın ilk serbest bölgeleri Tayvan’da kuruluyor.

Çalışkan ve akıllı insanlar oldukları için bir taraftan da eğitime yatırım yapıyorlar, sistemi elden geçirip yeni okullar ve üniversiteler kuruyorlar. Bunun sonuçlarını da geçenlerde açıklanan OECD ülkeleri eğitim raporunda gördük. Tayvan’lı lise öğrencileri Çinli hemşolarıyla birlikte matematikte OECD birincisi oldular.

Sonuçta bugünlerde Tayvan’ın GSMH’si 24.000 dolar civarında. Dünyanın en büyük çip üreticisi olmasına rağmen zamanla gelişen ve değişen ekonomide şu andaki en büyük pay servis sektörünün.

Lakin Kissenger zamanında ABD aniden politika değiştirip Çin’i tanımaya karar veriyor. Bu da Tayvan için kötü haber çünkü Çin, Tayvan’ı bir eyalet olarak gördüğünden ve Tayvan’ın bağımsızlık ilan etmesini casus belli (hır çıkarma bahanesi) sayacağını açıkladığı için Tayvan arafta kalıyor.

Şimdi kitaba göre (Rough Guide Taiwan) ülkenin bir kısmı Çin ile birleşmeyi tercih ederken gittikçe artan bir kısmı tam bağımsızlık peşinde. Benim konuştuğum tayvanlılar “bizim umrumuzda değil, işimizi görüyoruz, paramıza ve sonraki maçlara bakarız” diyorlar. Şu anda zaten de fakto olarak bağımsızlar. İki eksikleri var, BM’de bir koltuk ve olimpiyatlarda Tayvan diye yarışabilen bir takım.

Şu anda iktidardaki parti bağımsızlık isteyen parti olduğundan etraftaki Chang Kai-shek meydanları, caddeleri, havaalanları vs. hep isim değiştiriyor. Chang Kai-shek’i aslında Tayvan’ı değil Çin’i istediği için ve kendisini Tayvanlı hissetmediği için fazla sevmiyorlar.

Elimdeki rehber kitap bütün rehber kitaplar gibi “aslında Tayvan çok fıstık gibi bir yerdir” falan dese de ben turist olarak Tayvan’a gitmezdim diye düşünüyorum. Hoş kitabın yazarları da herhalde “biz de bu kitabı hasbelkader yazdık lakin aslında biz de pek hazzetmedik bu özelliksiz ülkeden” diyemiyorlar herhalde.

Öte yandan dışarıdan gelen birisi olarak Tayvan’da en çok hoşuma giden şeyin etrafta çalışan ve hayata katılan kadın oranının yüksekliği olduğunu belirtmek isterim. Uganda’da bile kota yok (!) belki ama Tayvan’da kadınlar ekonominin içinde ve ülkeyi gayet güzel çekip çeviriyorlar. Herhalde bu kadar kısa zamanda çekik gözleri sayesinde buralara gelmediler…

Erdoğan şimdi çokuluslu tabir edilen cinsten bir firmanın Tayland’daki bürosunda (yazıhanesinde?) çalışıyor.

2 sene önce Tayland’a gittiğinden beridir bizi davet ederdi. Şirketinin Bangkok’un müreffeh bir semtinde tuttuğu dayalı döşeli fıstık gibi bir dairede kalıyordu, fazla bir odası da hazırdı. Üstelik her an başka bir ülkeye transfer olması söz konusu idi. Eh, sonunda uzatmalı sevgilisi Esther’i de sağ parmağına yüzüğü takarak yanına almıştı.

Birçok erkek gibi daima özgür kalacağını iddia eden Erdoğan yüzüğü de takınca işlerin değişme olasılığının arttığını anladık ve bayram tatili planlarımızı her türk evladı gibi son anda yaparak 2006 Ocak ayında 13 saat süren – hayatımızın en uzun – uçak yolculuğu sonunda sıcak ve nemli bir Cumartesi sabahı Bangkok’a vardık.

Adana mı Bangkok mu?
Ne zaman Adana ve sıcak konusu açılsa (ki Adana ve sıcak, Adana ve kebap, Adana ve Çukurova, Adana ve Orhan Kemal’den daha fazla açılan bir konudur) babam övünme mi şikayet etme mi karar veremediğim bir tonda Adana’nın sıcağını dünyanın diğer sıcak yerleri ile karşılaştırmaya başlar. Sonuçta da Adana’nın sıcağının daha kötü olduğu kararına varır.

Evet, Adana Mayıs’tan Ekim’e kadar çok sıcaktır. Uçaktan indiğinizde üzerinize gelen hava bir an zannettiğiniz gibi hala çalışan uçak motorundan gelmemektedir. Yazın arabada kaset (kaset mi kaldı?), gözlük, saat vesaire bırakılmaz. Yollarda gördüğünüz kolları alçılı insanlar sıcak yüzünden damda uyurken uyku sersemliği ile aşağı düşenlerdir. Temmuz sonrasında akşam neminin %90’lara varmasıyla Adana gündüz bunaltıcı gece ise boğucu bir sıcakla içindekileri kavurur. Ayrıca ne gece ne de gündüz Adana tabiriyle “töbe esmez”.

Adana’daki diaspora kayserililierinden rahmetli Mehmet Dayı bu gibi günlerde “Bu akşam Adana’nın altındaki ateşe iki tane daha odun attılar” derdi.

İşte bu tarif etmeye çalıştığım dayanılmaz sıcağın üstüne hava kirliliğini ve muhteşem sokak restoranlarından gelen havadaki kesif yağ kokusunu eklerseniz ve o sıcağı senenin 10 ayına yayarsanız Bangkok’un atmosferini tahayyül etmeniz mümkündür.

Böyle bir öğlen Erdoğan ve Esther bizi havaalanından aldılar. Pasaport kuyruğundan lacivert pasaportlarımızı gururla göstererek vizesiz geçtik ve polis kadının bir hafta boyunca her yerde göreceğimiz cinsten gülümsemesi ile Tayland’a resmi olarak ayak bastık.

Park
Bangkok havaalanında da bütün şehirde olduğu gibi bir park sorunu söz konusu idi. Buldukları çözüm enteresan: park yerleri dolunca daha sonra gelen arabalar park edenlerin arkasına dik olarak durup arabalarını boşta ve lastikleri düz bir şekilde bırakıyorlar. Şayet arabanızın arkasına park edildiyse park eden arabayı yavaş yavaş itip arkanızı açıyorsunuz.

Bu şekilde arkadaki arabayı ittik başka bir Bangkok klasiği olan yüzüne hava kirliliğine karşı beyaz doktor maskesi takmış park görevlisine paramızı ödeyip parktan çıktık.

Erdoğan spor delisidir demiş miydim? Evlerine varır varmaz bana jetlage karşı ideal bir çözüm olduğunu iddia ettiği koşuya çıkmayı tavsiye etti. Hemen hazırlandık ve apartmandan çıktık.

Yağ ve baharat kokan sokaktan döndük, TV’de thai boksu karşılaşmasını heyecanla izleyen taksicilerin bağırtılarını arkada bıraktık, bir üst geçitten İstanbul’dakiler gibi şehri kateden otoyollardan birini aştık, çamaşırlarını her boşluğa asmış Bangkokluların yaşadığı dere kenarındaki gecekondulara teğet geçen ahşap bir köprüden devam ettik ve sonunda şehrin ortasındaki güzel parka vardık.

Park spor yapan insanlarla doluydu. Bizimle aynı tempoda koşan izbandut gibi bir zenci abiyi (atletizm tabiriyle) tavşanımız olarak belirledik ve peşine takıldık. Koşumuza George Bush’tan girip Jacques Chirac’tan, Atatürk’ten girip Charles de Gaulle’den çıkan bir muhabbet eşlik ediyordu. Bir ara hep beraber aerobik yapan yaklaşık 500 Taylandlı kadınla karşılaştık. Çoğu orta yaşlıydı ve oldukça hızlı tempolu bir euro-trash tekno eşliğinde en öndeki genç kadının yaptığı hareketleri taklit ediyorlardı.

Bizim Izbandut Tavsan Alis Harikalar Diyarında’daki
Tavsan Gibi Kayboldu Galiba

Koşunun sonunda dönüş yolunda bir süpermarkette durduk ve içecek aldık. Tayland’daki süpermarketteki bütün içecekleri tanımak ve Türkiye ve Amerika’da da alabileceğim şeyi seçmek zorunda kalmak cahil bir turist olarak hoş olsa da meraklı bir turist için sıkıcıydı.

Ülkemizde özellikle batıdaki hayata yüzeyselce özlem duyanlar Mc Donald’slarla, Starbucks’larla dünyanın gelişmiş kısmına benzememizden haz alıyorlar. Bu hazzı kınamıyorum, onlara göre bu bir gelişmişlik işareti ama bana bu hem çok banal geliyor hem de içlerindeki milliyetçi geçinenlerin nereye gittiğimizi farketmemesine şaşıp kalıyorum. Gezip gezip yurda döndükçe bu küresel firmalar bana daha fazla batıyorlar. Aynen bu şekilde Tayland’da da battılar.

Vertigo ve Mallika
Duşumuzu aldıktan sonra güzel bir yemek için dışarı çıktık. Öncelikle para bozdurmak istedim. Ana yolun üstünden geçen metro hattı yüzünden Mecidiyeköy’e benzeyen caddenin köşesindeki döviz bürosuna girdik ve elimdeki dolarları camekanın ardındaki (hepsi gibi) gülümseyen kadına uzattım. Kadın dikkatle tek tek paraları inceledi ve iki tanesini sahte bularak bana iade etti. İtiraz edecek oldum ama Erdoğan durdurdu ve izah etti: bu klasik bir Taylandlı hareketiymiş. Kadın o iki taneyi reddederek bize işini ciddi yapan birisi olduğu mesajını vermiş! Birkaç gün sonra aynı yerden o kalan iki taneyi de bozdurdum, o günkü gülümseyen kadın aynı paraları uzun uzun inceleyip sonunda sorun çıkarmadan kabul etti.

Akşam önce bir barla başladı. Erdoğan şehri daha iyi anlamamız için bizi Bangkok’un meşhur barlarından birisi olan Vertigo’ya götürdü. İstanbul’daki karşılığı 360 ama 360’ın manzarası daha güzel. Vertigo bana pek ilginç gelmedi zira tepeden bakınca Bangkok öyle fazla enteresan değil. Etraftaki uluslararası dev şirketlerin gökdelenlerini inceleyebiliyorsunuz sadece. Gitmek isteyene Banyan Tree otelinin tepesinde.

Vertigo’dan Manzara
Dünyada Herhangi Bir Buyuk Sehir Olabilir

Vertigo’da çıkıp güzel bir tik bina içindeki geleneksel bir restorana gittik (Ruen Mallika diye arayabilirsiniz, şehrin merkezine yakın).

Tayland’da kötü yemek yemedim diyebilirim ama bu Mallika en iyisiydi. Tayland yemeklerini üniversite yıllarında ilk denediğim günden beridir palmiye yağı, rendelenmiş fıstık, cins cins erişteler ve acı/tatlı kombinasyonuna baylırım. (Tek içimde kalan şey bir yağda kızarmış çekirge yemeden Tayland’dan gelmiş olmak.)

Maalesef restoran çok geleneksel olunca ayakkabıları çıkarıp yerde oturma olasılığınız artıyor. Önce Tayland’a gelmişken Taylandlılar gibi yere bağdaş kurarak oturduk, bir süre sonra belimden aşağısına kan gitmeyince söylenmeye başladım ve nihayet aşağı kattaki masalara indik.

Ilkokul Hayat Bilgisi Kitabimizda “Yer Masasinda Yerseniz
Dik Olmadiginizdan Iyi Hazmedemezsiniz” Yazardı
Taylandiliarin Haberi Yok Tabii Bunlardan

Restoranın sahibi dahil bütün çalışanları kadındı. Çok az ingilizce biliyorlardı ama Erdoğan ve Esther’in taylandcaları kafiydi. Patlayincaya, çatlayıncaya, tıksırıncaya kadar yedim. Acıları bastım, bir elimle terimi bir elimle şırıl şırıl akan burnumu sile sile yedim durdum. Yemek sonunda türk usulü soğuk karpuz geldi.

Çıkışta bindiğimiz taksi kıvrımlı tek yön yolda ilerlerken karşıdan bir araba geldi ve öleyazdık. İstanbul’da olsa bizim şoför inip karşıdan gelene levyeyle çataçuta girerdi. Ama gene klasik bir taylandlı tepkisi gördük. Taksici sinirden dellreceği yerde sanki hayatında duyduğu en komik fıkrayı dinlemiş gibi katıla katıla güldü. Ters yönden 100’le viraj dönerek gelen hayvan da gülümseyerek özür diledi ve yola devam ettik. Feshupanallah.

Prenses
Taksi bizi sabah koştuğumuz parkın tam kaşısındaki Brown Sugar isimli bara bıraktı. İçeride taylandlı bir blues grubu blues söylüyordu. Aslında hiç fena değildi ama ben blues sevmem.

Çekik gözlü kız ve erkeklerin “Pamukları toplarken elceğizim kanadı, gittim güzel karımın elinden domuz kulağı çorbası yedim. Yemek yerken camdan kaçmaya çalışan karımın sevgilisini de kıçından vurdum. Ooof bu hayat çekilmez” diye şarkı söylemesi ilginç tabii.

Bir içki sonrasında yandaki bara geçtik. Oradan da bir içki sonrasında çıktık daha yandakine geçecektik ki bir manga askerin nöbette olduğunu ve askeri ciplerin kaldırımı doldurduğunu farkettik. Erdoğan kraliyet ailesinden birisinin içeride olduğunu tahmin etti. Bunun üzerine yandaki sokak satıcısından aldığı tavuk satayın çöp şişini yağlı parmaklarıyla çekmeye çalışan şişman bir arkadaşa danıştım.

Arkadaş değil ama yanındaki kız çok iyi ingilizce biliyordu. Bize içeride prenses ve ekürisinin olduğunu ama içeri zor gireceğimizi zira korumaların hertarafı doldurduğunu söyledi. Prenses Amerika’da üniversiteyi yeni bitirmiş ve memleketine dönmüş. Teee Bangkok’a geldik prensesi görmeden gitmeyelim dedik ve kalabalığı yararak içeri girdik.

Taylandlılar zaten çok kibar insanlar, bizim gibi yabancılara da ekstra kibar oldukları için tayland popu çalan tıklım tıklım barda rahatlıkla ilerledik. Köşede prenses ve arkadaşları eğlence halindelerdi. Bir delikanlıya hangisinin prenses olduğunu sordum erkek arkadaşının kucağında oturan beli açık dar kot pantolonlu bir kızı gösterdi.

Benim Gordugum Pek Buna Benzemiyordu

Aaa bu muymuş falan derken birden müzik kesildi ve bize doğru kalabalığı yararak mangacı başı Feyzullah (Taylandca ismi Feyzullasonthanasunpunporn) gelmeye başladı. Ben hafif de çakır keyif olduğum için rütbesine saygı babında hemen bir selam çaktım. Feyzullasonthanasunpunporn istifini hiç bozmadan başını hafifçe eğerek selamımı aldı ve prenses ve arkadaşlarının yanına seğirtti. Feyzullasonthanasunpunporn’un açmış olduğu yola askerler sağlı sollu dizildiler ve prenses ve arkadaşları askerlerin arasından çıkışa doğru ilerlemeye başladılar. Bir dakika önce müzikle inleyen bar bir anda “zifiri” sessizliğe bürünmüştü. Prenses tam yanımızdan geçerken ingilizce “prenses, seni çok seviyoruz!” dedim. Kibar prenses dönüp bana her taylandlı gibi kocaman gülümseyerek el salladı!

Erdoğan olayın şokunu atlatır atlatmaz beni azarladı. Meğersem Tayland’da kraliyet ailesi en önemli tabuymuş ve benim dalga geçtiğimi zannederlerse hapsi boylarmışım. Bunları şarapçı’ya bile yazacağımı söyleyince ben olsam yazmazdım diye uyardı! Ahanda Erdoğan Efendi bu uyarını da yazdım. Stadlarda bağır(ma)dığımız gibi “işte basın bunu da yazın!”.

Bu olaydan birbuçuk sene sonra Tayland Kralı’nın kafasına ayak konan bir fotomontaj olan bir vidyo kondu diye Tayland’dan Youtube’a erişim engellendi! (Tanıdık geliyor mu?) Meğersem Erdoğan fazla abartmıyormuş.

Eve dönüp klimamızı kökledikten sonra “oh Tayland’a geldik prensesi de gördük” diye mutlu mutlu uyudum.

I feel like I am 6-years old and my Mom is nagging me to take a bath while I am watching my favorite cartoon on Sunday night. “Come on take bath” says our Japanese host at Fukuzumiro Ryokan in Hakone. “Hai. Thank you. After the music finishes” I tell her. “I serve dinner, take bath” she says again. Trying not to be rude, I turn back listening to the mysterious and calming Japanese live music.

Hakone is a hot-spring town approximately one hour with bullet train from Tokyo. The small, old town is known to have the best views of the Mount Fuji. Since our trip was planned for the last days of May, the cold mountain onsen seemed to be the perfect stop on the way to Kyoto. The town is very much known to the Japanese and somewhat mentioned to foreign tourists. The Japanese tourists visit the town on the weekends to relax, bond with nature and go back to their cultural roots. No wonder, even two months prior to our visit, it was still very hard to find vacancies.

The small built lady in traditional Japanese clothes who greeted us when we checked in mentioned that there will be music played at 2:00 pm and we should just grab lunch and come back. Another Japanese lady, with less command of the English language greeted us when we got back. She rushed to grab slippers, while the male host ran to grab a towel to dry my rain jacket. He took my purse and followed me all the way to our room with a towel in his hand. As I was entering our room that was once accommodated by a Nobel prize winning Japanese writer , “Ohh… No! Slippers!” cried our host, almost in pain. My husband was also in disbelief in my western behavior “Honey, take off your slippers when entering the room”. With embarrassment and apology, I took off my slippers as we entered our riverside view room.

The lime green background from the Japanese maple trees lighted our room. The room floor was covered with thinly woven tatami mats and was decorated minimally with a low table, two chairs without legs, a mirror and a ten inch TV.

After check in procedure was completed in our room we walked to the big room where the music was going to be played. We could hear the whistling sounds of Japanese flutes as we approached. We were greeted with bows as we entered. About 30 people were sitting on the floor while seven people were playing traditional Japanese music in front of them. Three men played flutes called hichiriki, three women played guitar-like instruments called shamisen and the oldest lady in the group played a six feet by one feet wood instrument called koto with strings. In the meantime, our host brought us short chairs assuming we couldn’t sit long on the floor. We told her, we were comfortable just as we are as we sat cross-legged on our comfy pillows with Japanese motives. The old lady playing the koto sang a song which I didn’t understand. However, from the soft, nasal sounds of the hichikiri I assumed it was a sad story about love.

A 40-45 year old man, with grey beard and a smile approached us as the music came to a halt. “Coffee break” he said as we laughed. With Japanese hospitality he invited us to the joined tables in the back. “Please, join us for tea” he said. While we sipped our teas, the kind gentleman told us his experiences during his two months trip on the “silk road” after he learned that we were from Turkey. He mentioned that they were Japanese traditional music teachers at a local university that got together for the weekend. As we sat together and enjoyed green tea with 30 other Japanese people while sharing stories, we were able to experience a true Japanese experience for a moment… forgetting we were tourists.

The soft rain polished the dark green leaves of the small trees that were lining the big room. The musicians took pictures of the whole group including ourselves after an hour and a half of music treat. As we were mentioning to the group how we appreciated their kindness and music our host came to me one last time “Come on take bath. I serve food” as if she blowed the whistle at the end of a play date that I never wanted to end. “OK”, I obeyed…

After our long hot bath in the wood barrel tub, we enjoyed a 14-course kaiseki dinner with hot sake. The futons were laid on the floor when we got back from washing our hands in the common bathroom. When we made our reservations at this well-respected Japanese inn we expected to experience good food and a hot bath.

The Japanese truly know what fine living is. Good food, a calming long bath and music for the heart. In the small town of Hakone, at what we expected to be just another transition point of our trip, we experienced a true Japanese weekend getaway with superb food, hot spring mineral baths and the art of traditional Japanese music.

Info:

• For reservations at Fukuzumiro go to www.japaneseguesthouses.com

Rail to Hakone from Tokyo:

• Romance Train from Shinjuku station in Tokyo 1 hour 30 minute

• Bullet train to Odawara station 40 minutes. Change train to Hakone-Yumoto 15 minutes

Hakone Pass:

• There are several activities and tours in Hakone. The $45 Hakone pass covers all bus and train rides, boat cruise on Lake Ashi, ropeway tour for viewing Mt.Fuji and cable car tour

• The pass can be bought at Odawara station JR travel office, or in Shinjuku station in Tokyo

The Sangeet
Sangeet is the night of dances and music. In our case, the venue was Aparna’s parents’ house on the southern tip of Mumbai. There was a buffet in the garden with an excellent grill front of which I camped and devoured everything that came my way. Since I was standing right there everything had to go thru my inspection! The chicken tikkas (skewered chicken) were divine. Of course to go with the dancing, a lot of beverages (alcoholic and non-alcoholic) were provided, and were put to use.

As you can see from the pictures, both the men and the women were dressed in the traditional Indian costumes with the women in sarees or lengas, and the men with kurtas and pajamas. The house was decorated with orange flowers all over inside out. There were so many of them that the whole house smelled like a flower field.

Namaskar

The events of the night started off by a young cousin-brother (male cousin in Indian English) of Aparna’s performing a traditional Hindu dance. He scattered flower petals as he gracefully moved to the slow music, stopping occasionally to bring his hands together in front of him towards us in salutation (namaskar), as he danced, the clock approached 12 o’clock likewise, bringing two arms to greet a pretty indian December night.

Later on, the relatively younger family members divided in two, the bride’s side versus the groom’s side (since the groom was away from home, some transfers were allowed), and started singing and dancing in turns versus each other. As expected regardless of culture and geography, the women were better prepared than men (the bride’s side was mostly women), and beat us by far. They were also better equipped with the Indian drum (dholak) that is played from both sides, with each side banging to a different tone since one end is of monkey hide while the other is of cow hide.

The bride’s side called family members one by one up to the stage to dance for a few seconds while they cheered. We as the foreigners shared the dance floor with an oriental gentleman.

Later on, Aparna’s cousin-sisters performed a song and dance number that made fun of her and how she would act in different situations like when Pratap’s around as opposed to when Pratap’s mother is around.

As You Can See We Were Outnumbered By The Women

Towards the end, the DJ took over with his flashing colorful DJ lights, and played some Hindi songs as well as the latest disco hits. With the influence of plentiful drinking, the dance floor was packed. Aparna’s cousin-brother made sure the flower petal rain was ceaseless.

The Mehendi
The next day, we woke up pretty late, exhausted by the sangeet activities. The henna artists had already started on all the ladies by the time we made it to Aparna’s house. At the entrance, I was given a bracelet of Jasmine flowers, and Seha was given 7 (needs to be an odd number) glass bangles which were not supposed to be taken off, but need to break off. According to tradition, the longer they last, the stronger the wearer’s relationship will be. Seha’s bangles lasted about 4 weeks, but since we have no frame of reference, we do not know how long our relationship is destined to last, I’d appreciate the input from experienced Indian ladies!

Again, in the garden, there was a fabulous buffet, this time with Mumbai specialties of a brunchesque flavor, and (again) a bar. But before we sat down to eat, Seha started to get her hands worked on – which meant that I had to feed her the whole day.

Obviously, The Masterpiece Was The Bride

And that was the role of the men during mehendi. Pratap helped Aparna eat, since she was painted from her elbows to her fingertips for about three hours. Her henna was the most intricate, with peacocks, Pratap’s name jumbled, as well as a picture of herself on one hand and a picture of Pratap on the other. She also had it done on her feet, and considering how detailed her dress and jewelry were, there was no way she could have eaten unless the groom helped her.

In the meantime, the Indian Navy band was playing. They looked like the British Armed Forces Bands with bagpipes and the red plaidish details on their uniforms. I should also mention that Aperna’s dad is still in the Indian Army (stationed in Kashmir), and Pratap’s dad is retired from the Indian Navy.

Hennaists And Pratap At Work

After all the henna is done, women have to keep it moist with lime juice for a few hours. The tradition is that the darker the henna looks after the paste crumbles off, the more your mother-in-law likes you.

The Reception at the Cricket Club of India
At the end of the day, there was a dinner/reception at the Cricket Club of India in Mumbai hosted by one of Aparna’s uncles. The cricket club is the exact replica of the Lords Cricket Ground in England, and is looked after really well. Inside there was a huge portrait of Mr Tata, the Parsi businessman who is the founder of Taj Hotels as well as Tata motorized vehicles both of which you would see everywhere in India. The story is that he founded the first Taj Hotel after he was denied admission to one of the European hotels because he was a native. For those wondering, he is a chap with a very long beard.

After we toured the club, we had the reception in a nice room, followed by another buffet dinner outside. That night, Pratap was dressed in a suit, but Aparna still wore a pretty dress and a lot of jewelry.

This reception ended early, around 12, so we had time for a nice chai (tea) and lassi (diluted yoghurt drink, very much like the Turkish Ayran) at the Taj Hotel Mumbai which would also be the location of Pratap & Aparna’s bridal room.

The Turban Ceremony
The day of the religious ceremony and the actual wedding dinner, there are two more things to be done before the groom can proceed to the wedding. One is the face masking (vatna) ceremony. The groom’s face and upper body is covered with a mustard colored, yoghurt textured mask, turmeric paste, which is said to cleanse, soften, and lighten the skin. Obviously, this was one of the most entertaining events for the guests (mind you not the groom), because we got to plaster Pratap’s face with the mixture, and he was nicely covered up in less than a minute. Aparna’s sisters and cousin-sisters joined us. Pratap hugged everyone who participated in his painting but Seha and I managed to escape.

After his bath, Pratap was ready for the turban ceremony (sehra-bandhi). For this, a priest and an apprentice priest were present. Pratap’s parents, grandmother and sister all sat down on the floor which had some coconuts, rice, garlands, and Pratap’s turban. The priest and his apprentice recited some Hindu prayers in Sanskrit and performed the rituals. The turban was blessed by the elders, the reduced milk ball sweet with saffron (laddoo) was offered to guests, and Pratap’s dad placed Pratap’s turban where it was to stay for the rest of the evening. After this, his head was covered by strings of flowers which in essence formed a veil of flowers. He was complaining that the tight turban and the smell of the flowers were giving him a headache. We threw rice at him for good luck, health and prosperity, and we gave him an asprin for the headache.

Uncle Whig putting on Pratap’s turban, Auntie Whig and Ami (grandmother) are watching.

After Pratap was ready to go, the men (I, Pratap’s father, uncle, and cousin-brother) wore our turbans as well (prepared by Auntie Whig), and we were ready to head off to the wedding dinner and reception to be followed by the Hindu wedding ceremony.

The Wedding
We drove to the location of the wedding (Mumbai Navy Mess.), but left the cars at the outside gates. There, a horse drawn chariot was waiting for Pratap. Kanika (Pratap’s sister) fed the horses with some horse food that she had brought. Meanwhile the procession band, a band of about 15 musicians playing trumpets, clarinettes, drums, and cymbals was warming up. They wore red uniforms with flat hats, and around them were a couple of guys carrying huge lanterns. When everyone was ready, we started the march to the wedding area. We probably took 45 minutes for a distance of 2 kilometers because we stopped every few minutes and danced to the tunes of the band. We were joined by local kids on the way who pointed at me, an obvious foreigner in indian clothing, gaped and giggled.

Pratap On His Carriage, Safe Behind the Flowers

Vivek (Benni), one of Pratap’s friends from IIT, told me the songs were wedding songs from Hindi movies, and they had names like, “We Will Take the Bride!”, “My Friend is Getting Married”, etc.

In the meantime, Pratap was sitting on the chariot, awaiting his fate and did not appear to be nervous at all. Towards the end, he even descended from this chariot and joined us!

Finally we came to a halt when we saw the bride’s side waiting for us at the entrance. Aparna was nowhere to be seen (she was not supposed to appear until Pratap took his place on the stage). Slowly the two sides approached each other in battle formation. The band started playing again, and when we got together with the bride’s side, we danced as one big group.

The priest arrived and the formal meeting ceremony (milni) began. The males from both sides “met” by putting garlands around each other’s necks, and shaking hands and hugging. The priest said prayers at each “meeting” and got donations. I “met” with one of Aparna’s uncles and was lifted up among cheers!

We entered the lawn where the wedding dinner was going to be served. About 50 tables were set on grass right by the beach. On both sides there were two huge buffets serving vegeterian food and non-alcoholic beverages (as is the tradition in Hindu weddings). There was a platform with flowers and little palm trees at the front for the couple. We took Pratap there, and as his friends, kept him company until Aparna ascended to the throne of the platform.

At this point, the boys from the bride’s side were supposed to take off Pratap’s shoes and hide them to ask for ransom at the end of the day. However, Pratap’s friends were alert and only one shoe was stolen. Towards the end of the evening, though, after the “operation other pair”, the other shoe was taken by force to where it belonged: the bride’s side.

The priest came to the platform, recited some prayers, after which we took our seats, and Pratap and Aparna started accepting gifts and best wishes from all the guests.

Around 12 AM (with military dicipline as we were told, because normally the dinner goes on until 2 AM), the wedding moved to the temple. There, a seating area (mandap) was set up with flowers, cushions, and a pot for the holy fire. The families from both sides sat down with the priest. After some prayers, Pratap and Aparna offered each other sweets. The holy fire was lit, and clockwise, they walked around it 4 times, Aparna in front. After that, they sat down again, this time Pratap had Aparna on his right (which was the sign that they were officially married). This was followed by another stroll around the fire (3 more times) with Pratap in front, leading the way. The number seven signifies marriage which is said to be a bond which lasts seven lifetimes.

Finally, the priest started preaching in Hindi. It was translated to us that he told them to be patient with each other, to love each other in health and in sickness, not to divorce over stupid and inevitible things like snoring (as the western couples do). He told Pratap to tell Aparna nicely and not to scold her if she puts too much salt in the food, etc etc.

After all was done, the ceremony ended with the Om Shanti prayer which also happens to be a Madonna song from her latest album, Ray of Light.

Before the couple left to go to Pratap’s parents’ house, Pratap had to bargain with the bride’s side to get his shoes back. As is the Hindu tradition, they shook hands over an odd sum of money.

Pratap’s parents and family quietly left the temple to go to where they were staying so that Pratap could take Aparna there. Aparna’s family had a very sad farewell… Amid silent tears (of which Pratap shed none for those wondering), the couple got in the car, which was pushed out of the parking area by the couple’s friends.

While Pratap was taking Aparna to where his parents were staying, we as the friends, headed off to their honeymoon suite for some practical jokes involving sharp objects as well as some inflatable objects, and greeted them there on their first night with a herd of about 20 people. We ate the fruits, opened the champagne, and finally left them to get some rest before their honeymoon in Goa.

After the honeymoon, they headed to Delhi for a reception since Delhi is where Pratap is from. However due to our tight travel schedule, we had to miss that section of the wedding.

Our experience was unforgettable. We’d like to thank Uncle and Auntie Whig, Ami, Kanika, Mr and Mrs Gulati, Captain Gulati, Mr. Batra, Samantha, Vivek, Manoj, Nalkur and all other wonderful friends and family of the Gulatis and the Whigs for their hospitality. We congratulate the bride and the groom, thank them for sharing their happiest day with us and wish them a long and healthy life together.