Kucuk calisma odamiz annemin aydinger kagitlarindan gecilmezdi o zamanlar. Benim hayat bilgisi kitabim onun dendroloji kitabiyla yan yana dururdu. Ben Ataturk’un kargalari kovalamasini ezberlerken, o da kayin agacinin latince ismini (Fagus Silvatica) ezberlerdi. Kardesim ise nedense aydinger kagitlariyla oynamayi cok severdi. Annemin ortaya biraktigi cizimleri top yapar, keser, anlamsiz sekillerle boyardi.

Master tezi, kagitlari cok seven kardesim sayesinde iki kere kaybedilince (veya yirtilip, kesilip atilinca) annem maalesef o sevdadan vazgecti ve calismaya basladi. Bu sefer guzel cizim masasini isine tasimisti. Ofisine gittigimde degisik kalinliklardaki rapido kalemlerini kullanarak turuncu sablonu ile defalarca adimi yazardim. Sablonun t cetveli uzerinde puruzsuzce kaymasi cok hosuma giderdi. Ara sira okula goturdugum guzel silgilerini kullanmak icin yazip siler sonra da silgi tozlarini temizlemek icin kullandigi fircasi ile masasini temizlerdim.

En zevklisi annemi cizim yaparken izlemekti. Yatak cizerdi ve ustune koseleri sivri bir yastik koyardi. Kapilari, acilis yonunu gostermek amaciyla, hareket gosteren karikaturistler gibi bir yay seklinde cizgi ile tamamlayarak cizerdi. Bir dikdortgenin icine elips cizerek kuveti gosterirdi. Agaclar kusbaskisi fen kitaplarindaki amiplere benzerlerdi. Bu sade fakat amaci icin yeterli cizis yontemine bayilirdim. Annem tasarim bitince oyuncak ev gibi maketini yapardi, ben de maketi boyardim bazen. Annemin mimarlik kitaplari arasinda bakmaktan hic bikmadigim bir havuz kitabi vardi. Icinde ruyalarimda sahip olacagim guzellikte ornek havuzlar olan bir kitap. Her gittimde bu havuzlara bir kez bakardim. Yillar sonra bunlardan en sevdigime benzeyen bir tanesini Pamukkale’de gordum ve hayran kaldim.

Ortaokuldayken sansliydim, cok iyi resim ogretmenlerimiz oldu. Papier-mâché ile maskeler, kendi kesip zimparaladigimiz tahtalardan kuklalar ve ucurtmalar yaptik. Kirmizi-mor tonlarindan sectigim renkler ile yaptigim minik evlerin kolaji sehir annemin ofisinin cok sevdigim gri kece duvarina cok guzel gitti.

Lisede resim secmeli idi, ben de sectim. Muzik dinleyerek cizerdik. Nedense o zamandan hic eserim yok, ama tabii ki hayatimi degistiren onemli adimlari o zamanlarda attim. Lise uc oncesinde Cornell Yaz Okulu’na basvururken ilk tercihim olarak muhendislik (insaat) ardindan mimarlik yazdim. Basvurumu – tipik olarak – gonderilebilecek en son gun gonderdim. Yazin ortasinda mimar olmami istemeyen ve kabul mektubunu alan/acan babamdan haber geldi: Maalesef muhendislik dolmus oldugu icin mimarlik…

Babam pek hosnut degildi, annem oglunun kendi gectigi agir egitimden gecmesini istemedigi icin kararsiz. Ben ise 6 hafta mimarligi deneme sansim oldugu icin memnundum. Annem ve diger mimar arkadaslarindan cok sabahlama hikayesi dinlemistim. Mimarlik egitimi denince aklima son dakikaya kadar bitirilmeyen projeler, etrafi kagit, karton ve zamk dolu odalar, bol kahve icilen geceler, uzak illerde dag basinda yaz stajlari, artik kardes gibi olan arkadaslarla yorgunluktan sarhos gecirilen uzun geceler geliyordu. Bir binanin icine giren insanin ruh halini etkileyebilmek uzere tasarlamak veya icinde yasanan heykeller yaratmak, sehirlere unutulmayacak anitlar vermek, dusundugum butun diger mesleklerden cok daha cazipti. Cocuk doguramayacagim icin etrafta baska izler birakmaya cok merakliydim, en cok da bunun icin mimar olmak istiyordum.

Kafam sorularla dolu, New York’tan 6 saatte giden toz kokulu bir Greyhound otobusu ile Cornell’in kasabasi Ithaca’ya vardim. Yatakhaneme yerlestim. Farkettigim ilk enteresan sey butun mimarlarin ayni yatakhanenin ayni koridoruna toplanmis olmalariydi. Kisa zaman sonra bunun aslinda pek de hos bir sey olmadigini anladim. Nedense yatakhanede gece 11’de icerde olma zorunlulugu vardi, ama bu saatler proje zamanlarinda mimarlar icin 1’e kadar uzatilmisti. Yani bizi gec geldigimiz gecelerde kolayca kontrol edebilmek icin hepimizi bir araya toplamislardi. Mimarlar olarak aldigimiz butun dersler de ayniydi. Her gun 9-12 teorik mimarlik dersi ve mimarlik tarihi, 1-4 studyo. Tabii neredeyse artan butun bos zamanimizi da studyoda gecirecektik.

Cornell Mimarlık Binası (Sibley Hall)

Mimarlik derslerinde, yaz dersi alan universite ogrencilerini (birkac Porto Riko’lu) saymazsak benden baska yabanci yoktu, Amerikalilarin da cogu ya bir cesit mimarlik dersi almislardi, ya da olayla cok ilgililerdi. Ben ise gayet cahildim. Sanatci yetistirmemek icin tasarlanmis egitim sistemimizin de yardimiyla kendimi sudan cikmis balik gibi hissedecektim.

Ilk odevimiz “bir adet kup yapiniz” idi. Cok kolay – kardesim ile birlikte Milliyet’ten cikan maket evleri yapmaktan ellerim zaten yatkin oldugu icin hemen yaptim. Ikinci odev, “simdi bu yaptiginiz kubu alin, ve sectiginiz asagidaki soyut kelimelerden birini bu kup uzerinde gosterin”. Kelimeler seffaflik, tork, kayma, katmanlama gibi kelimelerdi. Bana gore en kolayini sectim: seffaflik. Once bir kup yapip, alti yuzunu sadece destek olacak kadar kose kalacak sekilde kestim. Begenmedim, baska bir kup yaptim, iki kosesini zikzak seklinde kestim. Digerleri kube hic benzemeyen fantastik seyler yapiyorlar ben ise sacmaladiklarini dusunuyordum.

Profesorumuz gri kivircik sacli, gozluklu ve huysuz bir Almandi: Werner Goehner. Benim kupumu eline aldi ve muhteÅŸem alman aksanlı ilgilizcesi ile, “who done?” (kim yapti?) dedi. One ciktim. “Yes, OK but zere is nazing ambigious about zis“, (Fakat bunda belirsiz/muglak bir sey yok). Ne diyecegimi sasirdim. Neden muglak bir sey olmasi gerekiyordu anlamadim.

O an bu sevmedigim adamin zevkinin ve benim yetenek ve fikirlerimin onda yarattigi izlenimin bana bir adet not harfi olarak donecegi fikri beni cok rahatsiz etti. En azindan matematige fizige calisirim, imtahanda yaparsam gecerim diye dusundum. Sanatin olmamasi gerektigi halde subjektif olabilen degerlendirme biciminden hic hoslanmadim. Zaten vaktimin tamamini hic sevmedigim studyoda gecirmekten de nefret ediyordum. Bu ise bunlara dayanacak kadar tutkulu olmadigima karar verdim.

Ucuncu odevimiz ayni kelimeyi alip bu sefer bir duzlem uzerinde anlatmak idi. Duzlem uzerinde seffafligi anlatmak bana tabii ki imkansiz geliyordu. Bu sefer duzlem uzerinden yol gibi girinti ve cikintilar yaptim, yollari gozunuzle takip edince oteki tarafa gecmek, duzlemi ters cevirmek gerekiyordu. Yani oteki tarafa izleyici zorla goturuyordum. Bunu surekli olarak yirtik pirtik kiyafetler, sigara delikli pardesuler giyen Werner’in asistanı Tim Ventimiglia (cok sukur) begendi.  (Ä°lgisiz not: ne zaman italyan soyadı uydurmam gerekse Ventimiglia’yı kullanırım.)

Kritik Odası (ve Werner’ın meÅŸhur sütunu)

Tembelligimden sekillerimi mumkun oldugunca geometrik tutuyordum ki kesitlerini, degisik acilarda goruntulerini cizmek kolay olsun. Muhendis gibi hesaplayip, ancak ondan sonra yaratiyordum. Ilk odevlerden aldigim kotu notlarin hirsi ile artik daha fazla calismaktaydim, bos vakitlerimde ise skec defterimle geziyor surekli ciziyordum. Zaten mimarlik derslerinin calisma kismi ilk tasaridan sonra cok da zor gelmiyordu. Muzik dinlerken calismak da mumkundu. Ama gene de arada bir cikan guneste iceri o sera gibi camli binaya tikilmak cok dayanilmazdi. Baslarda en azindan maketlerimi alip odada calismaya gittim, boylece biraz daha serin oluyordu ve disarda frizbi oynayanlari gormek zorunda kalmiyordum. Bir sure sonra maketlerin boylari buyuyunce, bir kez de tam yari yolda saganak yagmura tutulunca bunun imkansiz olduguna karar verdim. Nefret etsem de studyoya alismak zorundaydim.

Bu yuzey odevi ile birlikte donemin yarisi bitmis oldu. Donemin geri kalan 3 haftasi final projesi uzerinde calisacaktik. O zamana kadar ben artik mimarlik okumak istemedigime kesin karar vermistim. Artik yapacagim hersey zevk icin olacakti. Ve boylesi daha iyi oldu.

Final projesi “yakindaki golun etrafinda birseyi gozlemek icin bir yer yapin” idi. Proje bir onceki yuzey projemize az bucuk benzemek zorundaydi. Studyo binasinin hemen yaninda ustunde minik adasiyla minik bir gol vardi (Beebe Lake). Golun sulari insan yapimi bir setin ustunden muhtesem bir sekilde kenarlari sivri kayalarla kapli bir vadi acmis olan dereye dokuluyordu.

Digerleri kus gozlem yeri, ruya gozlem evi, kirlilik gozlem binasi gibi projeler yapmaya basladilar. Ben ise seffaflik kelimesini anlatan yuzeyimi alip selalenin icine oturtmak istedim. Selale set yerine benim binam uzerinden tasarak dokulecekti. Binaya Isavari bir sekilde suyun ustunden ince bir yolla geliniyordu. Yolun kenarlari sudan birkac santim yuksek, yurunen yuzey ise birkac santim alcakti. Bu yol bir merdiven ile bitiyor, suyun ustunden gectigi yuzeyin altina iniliyordu. Boylece su (Kizilmaske’nin kafatasi magarasi gibi) binanin onunden uc yonde dokuluyordu. Binamda dikey yuzeyi sadece su olusturacagi icin dikey herhangi bir parca yoktu. Bir diagonal merdiven disinda hersey yataydi ve bu yatay parcalar gol yuzeyinin devamini olusturuyordu. Bu binanin asla yapilmayacak olmasi tabii ki seklinin onemli ozelliklerinden biriydi…

İlham Kaynagım: Fallingwater House (Frank Lloyd Wright)

Projemin makedini yapmak bile dertli oldu, cunku bu yatay yuzeyleri birbirlerine paralel tutmak icin merdiven yetmiyordu, kartonun (kayanin) icine iyice oymak ise sacma olacakti. Uzun calismalarim sonunda bir yerden artmis “L” seklinde bir parcayi tutkal kuruyana kadar destek olarak kullanmaya karar verdim. Son gece ek yerlerini futursuzca tutkala bulayip kurumasini bekledim. Son gun geldi catti. Cizimlerim bitti, zaten bina koseli oldugu icin cok da kolay cizilmisti.

Final kritigi basladi. Yasli hipi misafir profesorler, sigara deligi pardesulu asistan Tim ve artik beni sevmedigine kesinlikle emin oldugum Profesor Goehner yerlerini aldilar. Makedimi acikladim ve meydani onlara birakirken o “L” seklindeki parcayi makedin icinde unuttugumu dehset icinde farkettim! Artik o saatten sonra alamazdim, aklima aninda bir yorum da gelmedi ve sustum. Ama sagolsunlar misafir kritikler o parcaya bayildilar. Hatta muhabbetin cogu o yanlis parca sayeside oldu. Butun yatay yuzeyler arasinda bir adet dusey parca harika bir kontrast yaratmaktaydi. L seklinde olmasi binanin diger 90 derecelik acilarina uyuyordu, ayrica yatay yuzeyler fikrine destek verdigi yetmiyormus gibi, binaya statik olarak da destek vermekteydi!!!

Boylece kritigim harika gecti. Hem makedim hem de destekleyen (L parcasi sonradan eklenmis) cizimlerim diger mimarlik profesorlerin ve okulun gerisinin davetli oldugu sergiye secildiler. Profesorumuzun bize kendi dizayni oldugu icin gururla gezdirdigi tepede tavana degmegen sutunlari olan odada projemi gelene gecene anlattim…

Bir sene sonra Cornell’e mutlu bir muhendis olarak dondugumde yazdan arkadaslarimin bir kismi da mimarlik egitimine baslamislardi. Ne kadar yanliz bir yer oldugunu bildigim studyoya onlari ziyarete gitmeyi ve o tutkal kokusunu icime cekmeyi ihmal etmedim. Hatta donem sonlarinda beni sergilerine cagirdilar. O sutunlari tavana degmegen odaya hep o komik kritigimi animsayarak geldim.

Mimarlik egitimi ve meslegi simdi icimde kalmadi dersem yalan olacak. Simdi sevdigim sanat dallarindan birisiyle birazcik daha alakali bir isim olsun isterdim. Ama bazi seyler zorunluluk/not icin olmayinca daha zevkli oluyor. Bu yazi mesela…

New York

Dedem benim minik gözlerime yaslanmis viking savascilari gibi görünürdü.  Bana gecmesinden korkacagim tek özelligi olan tepesi kellesmis basinda kalan  geriye tarali saclari bembeyaz, koca gözleri ise masmaviydi.  Yaslilik kamburuna ragmen boyu bir seksenküsür idi ve o zamanlarda “Hemzemin Emin� olarak bilenen bendenize iyi kalpli bir dev gibi yukardan bakar, ileriyi isaret eden parmagi ile bas parmagi arasina sikismis dondurma param olan bankadan yeni cekilmis 100 lirayi verirken gözleri isildardi.

Insaat mühendisiydi, bütün cocuklarinin da mühendis olmalarini istemis, Bayramoglu’nda oturduklari evi de kendisi cizip yapmisti.  Hep evi cok saglam yaptigini söyledigi icin anneannem 1999 yilinda zirt pirt sallayan depremlerde “Sahap cok saglam yaptim derdi, bu eve birsey olmaz,” diye korkmadan iceride yatardi.  Fakat sonradan 17 Agustos depreminde “Bismillah, bismillah!â€? diye diye odasinin kapisinin altina kosusturdugunu itiraf etti.  Dedem evin bahcesine de elinden geldigi kadariyla kendisi bakmayi severdi.  Her sene boyumla yaristirdigi mavi çamin simdi evin boyunu gectigini görsebilseydi keske…

Henüz ilkokula gitmeyen kardesim (o zamanki ismiyle) Levoli Istiklal Marsi’ni ben okul icin calisirken duya duya ezberleyip hazirol pozisyonunda, “Koykma sönmez bu safaklayda yüjen al sancak, sönmeden yuydumun üstünde tüten en son ocak…� diye “re�leri söyleyemeden okuyunca dedem hüngür hüngür aglamisti da ne yapacagimi sasirmistim.   Dedem askerligini demiryolu mühendisi olarak yapmisti, bazen “bir savas cikmadi da devletime demiryolu yapamadim� diye söylenirdi.  Sinif baskanligi, talebe birligi baskanligi, Mühendisler Odasi baskanligi, Ticaret Odasi baskanligi, Demoktrat Parti il baskanligi, Kayseri Belediyesi baskanligi seklinde gecen yillarindan kalma otoriter yapisi yüzünden, sinirlendiginde etrafini gürlemesiyle titretirdi derler.  Fakat Demokrat Parti Ismet Inönü’yü Kayseri’ye almadigi gün istifasini vermis, ölene kadar da secimlerde oyunu kime verdigini kimseye söylememistir.   60 ihtilali öncesi mebusluga aday olacakken o zaman bebek olan kücük dayim, “Buba mapus olmaaa!� diye aglayinca, anneannem “Cocuga Allah söyletiyor, mebusluktan adayligini cek� diye tutturmus, ve dedemi adayligini cekmeye razi etmis.   Ihtilal sonrasi mebuslar gercekten de mapus olmuslar.

Bütün bu anlatilanlara ragmen, ben hic o herkesin cok cekindigi asabi dedeyi görmedim.   Benim hatirladigim dede, tavlada yenildigi zaman anneanneme “Gavur avrat zar tutmaaa!!” diye sakayla karisik kizardi sadece.  Ama gencliginden kalma sinirinin onu icin icin caresizce erittigini su yüzümün parcasi haline gelen gözlüklerimin icinden bir kez gördüm.  Görmez olaydim.

Anonim bir Bayramoglu yaz günü ismini Muzaffer Dayimin lakabindan alan Muz Sokak’tan yukari, eve dogru bisikletle cikiyordum.  Muz Sokak cok diktir, yemyesil bahcelerin, yolun sagina parketmis tozlu arabalarin, arabalardan kalan boslukta cömelmis oynayan cocuklarin arasindan eve yaklastigim zaman baldirlarim yanmaya baslar o düzlüge cikaran son pedali zor cevirirdim.  O gün de, garrrc, gurrrc, garrrc gurrc pedallari agir agir, ayaga kalkip bütün agirligimdan güc alarak ceviriyordum.  Komsumuzun beyaz Renault 12’sinin üstündeki toza “Beni yikaâ€? yazmislardi gene.  Bir taraftan anneannem mutfakta teoride her kasiga kirk tanesi sigmasi gereken lezzetli mantilarindan yapmaktaydi.  Kare kare kesilmis cig yersen karninda kurt yapan, neredeyse seffaf incelikte acilmis hamurlarin icine kiyma, sogan, karabiber, biraz reyhan, bir dirhem de yurtdisindaki dönmek bilmeyen ogullarinin hasretini koydugu mantilari insan yemege kiyamaz…  Bisikletimin gacirtili pedallarinin sesi dedemin gürlemesiyle karisinca gördügüm manzara kanimi önce dondurdu, sonra da beynime sicratti. 

Muz sokak üstünde bizden bes alti ev asagida, cam agaclari arasindaki tek katli güzel bir ahsap ev icinde, benim yaslarimda Mehmet ve Zümrüt isimli ikiz kardesler yasarlardi.   Yaramazliklari ile Bayramoglu capinda hakli bir ün yapmislardi.  Adindan da anlasilacagi üzere erkek olani Mehmet, bahcemizdeki kah cicek sulamaya, kah araba veya balkon yikamaya yarayan siyah pis hortumu almis, balkonda oturup ögleden sonra uykusunun mahmurlugu yasayan dedemi sirilsiklam ederken, ikizi Zümrüt ise kahkahalarla gülüyordu.  Dedem hirsindan kudurmus, ayakta avaz avaz bagiriyor ama felcli isaret parmakli sag kolunu sallamaktan baska birsey yapamadan titriyordu.  “Hayvanoglu hayvanlar, itoglu itler!!�…  Pijamasinin pacasindan sipir sipir sular damliyor, gozlerinin atesi umursamaz cocuklari daha da eglendiriyordu. 

Yasliligin bütün güzelliklerine ragmen ne kadar acimasiz olabileceginin farkina iste o zaman vardim.  Varmaz olaydim.

Dedemin bana otuzsekiz bin liraya aldigi, üstü Boniek, Zico gibi futbolcu cikartmalariyla dolu bordo bisikletimi boyasinin cizilmesine aldirmadan yola attigim gibi bahceye kostum, Mehmet’e dogru.  Mehmet’i bütün gücümle arkadan itmeden önce Zümrüt ziplayip kollarini ve kollarinin ucundaki ellerini sallayarak, “Ciyaak, Mehmet ciyaaak arkana bak, ciyaaaak!” diye o yastaki kizlarin nedense pek sevdigi o tiz cigliklardan atarak kulaklarimi tirmaladi.  Ben Mehmet’i o hirsla ittim, dedemin islanmasi bitti.   Hayatimin ilk yumrugunu bütün gücümle siktigim kücük elimle Mehmet’in karin bosluguna attim.  Mehmet’in ucundan gömlegine uygun renkli sümük görunen uzun burnunu agzina daha da yaklastiran pis gülüsü agzinda dondu, gözlerinin ifadesi degisti, Zümrüt ciyaklamaya devam etti, ve geldikleri gibi kardes kardes kosarak evlerine kactilar.   Dedem arka planda avaz avaz bagirmaya devam ederken, elleri hala hamurlu mutfaktan kosup gelen anneannem ise karakterini özetleyen o alttan alici tavri ile, “Sahap, dellenme, bebedir, olur öyleâ€? diye onu sakinlestirmeye calisiyordu.    

Mehmet – Zümrüt, o gunden sonra dedemin de benim de yanima yaklasmamaya gayret ettiler.   Annelerine tabii ki sikayette bulunuldu ama kadincagizin artik sikayetlerden sinirlerinin yalama oldugunu saniyorum, bilmiyorum etki etti mi…  Ama en azindan yaramazliklarini asagi mahallede devam ettirdiler.  Beni de, farkinda olmadan,   7 yasimda 70 yasindaki dedemi korumanin verdigi kederli gurur ile biraz daha sessiz ve icine kapanik bir cocuk ettiler. 

Artik dedem yok.  Benim ilkokulu bitirisimi, kardesimin baslayisini, diger kuzenlerimin dogusunu bile göremeden anneannemi tek basina birakip gitti.  Artik anneannem tavla oynamak icin komsulara gider, kalp doktoruna, “Ben hayatimi dünyanin en güzel adamina bakarak gecirdim, artik bundan sonrasi farketmez� gibi iyimserligine ve kahkahalarina yakismayan seyler söyler.  Ben ise hala, Muz Sokak’taki Mehmet ile Zümrüt’ün coktan tasindiklari evlerinin önünden gecerken, adimlarimi hizlandirip sanki suclu oymus gibi agaclar arasindaki tek katli güzel ahsap eve sinirli bakislar firlatirim.

New York

Once biraz bilgi: emirler ikiye ayrilir. Yararli emirler ve yararsiz emirler. Bazi yararsiz emirlere “sadistlik” de denir. Bunlar etken zumreyi eglendirirler ve genellikle edilgen zumrenin yaralanmasiyla veya aci cekmesiyle son bulurlar.

Bence emir sisteminin en ilginc tarafi, emir yiyen kisilerin (daha okula baslamadan bu olayi kabullendikleri icin) emirler enteresan seylerse sacma bir zevk almalaridir. Bu tur emir kullarina ise mazohist denir. Hepimizin icinde biraz mazohistlik vardir. Bu mazohist kisiler (hepimiz) yillar sonra emir veren kisilerle sokakta karsilastiklari zaman surreal bir gecmisi paylasmis olmanin verdigi mutluluk ile sakalasirlar.

Emir muessesesi Amerika’daki fraternity sistemindeki pledging denen seye benzer – zaten ya buradan gelmistir ya da Turk kulturundeki buyuklerin sozunden cikmama aliskanligindan – fakat Tarsus’ta Amerikan fraternity sisteminin bir haftasi yerine omur boyu surer. Ister istemez acilari ve guclukleri paylasan kisiler birbirlerine daha siki baglandiklari icin, emir okul kulturunun vazgecilmez bir parcasidir.

Yedigim emirlerin secme bir listesi asagidadir:

• Bir gun Lise 3′ler Kumes diye bilinen prep yatakhanemize cay bileti satmaya geldiler. Biz pek ilgilenmedik ve bahane olarak Kedi adli arkadasimiz, “Ben dansetmeyi bilmem” demek hatasina dustu. “Aksam hepiniz bizim yatakhanede olun” dediler. Gittik. Ciftlestik. Sirayla birimiz kiz, oburumuz erkek oluyordu, bir sonraki sarkida cinsiyet degisiyorduk. Zamanin dans sarkilari esliginde (Hotel California, Still Loving You gibi) zorunlu dans dersimizi aldik. Bende hala “S. Emin Ozgur can dance well” yazan ogretmen abiler tarafindan imzalanmis dans sertifikasi durur. Sonuc olarak hepimiz hunerlerimizi gostermek uzere cay bileti almistik tabii.

• Okula ilk geldigimiz gunlerden biriydi, yemekhanede aksam yemegimizi yerken birden bire bir lise 3 abi yemeklerimizi oldugu gibi masamizda birakip cikmamizi soyledi. Megersem gunduzlu bir abi yemekhaneye yemek yemege gelmis ve ascilar onu kovmuslar. Biz de mecburen protestoya uyarak ac ac yemekhaneden ciktik. Bazilarimiz kantinden birseyler yedik, ama cogumuz ac kalmistik. O zaman ogrenci derneginin baskani abi zannedersem kendi parasiyla aldigi (cunku ogrenci dernegi meteliksizdi) yemekleri yatakhanemize getirip bizi doyurmustu.

• Prep ve orta bir yillarimizdaki manatirlarimiz (yatakhane abilerimiz, surveyanlarimiz) Tulgar ve Volkan Abilerin stres atma oyunu soyleydi: ders calisirken bizim uyku saatimiz gecmis olmasina ragmen konustugumuzu duyarlarsa “Dangeeeeeer” (Deyncir degil, yazildigi gibi danger olarak okunacak) diye bagirip tenis topunu odalarini olusturan dolaplarin ustunden bize dogru firlatirlardi. Top muhtemelen duvarlardan sekip bir yatakta veya bir kafada dururdu. Vurulan kisi, topu atan kisiye geri goturmek zorundaydi. Kimse vurulmazsa da herhangi bir gonullu gotururdu ceza topunu manatira. Bir de bazen cok dersleri oldugunda “zifiri sessizlik” isterlerdi. Zifiri sessizligi bozan kisi odalarina gidip cabucak bir tokat yeyip donerdi. (Tulgar ve Volkan abinin izini bilen varsa haber versin lutfen ikisini de yillardir gormedim.)

• Orta 1 ve 2 senelerinde, penceresi bir kis boyunca kirik kalan Stickler Binasinin en ust (cati) katindaki odamizdaydik. Oda dedigim icinde 30 kadar yatagin sigmasi sonrasinda voleybol maci yapacak kadar yer kalacak bir kogus. Bir sabah 2-3 gibi uykumuzdan uyandirildik. Bir grup lise 3 abi, hemen terliklerimizi ve pijamalarimizin ustune hirkalarimizi giymemizi soylediler. O aksam okulun onemli geleneklerinden pacaya kacma rituelini yasayacaktik. Bilmeyenler icin paca corbasi tadini hic sevmedigim iskembemsi bir corbadir (koyun ayagindan? yapilir) ve aksamci lokantalarinda bulunur. Sipidik sipidik terliklerimizle soguk sokaklara ciktik. Aslinda olayin zevkli bir parcasi olan kacma kismi o senelerde dejenere olmustu, ondan Bekci Abbas Abi’nin odasinda biraz durduk. Abiler cay icip isindilar. Biz de futbol macindaymis gibi ziplayarak isindik. Sonra Tarsus’un karanlik sokaklarindaki iskembeciye dogru ilerledik. Ayyaslarin arasinda pacamizi ictik ve geri yatakhaneye donduk. Tarsus sokaklarina capi yarim metrelik yusyuvarlak bir kusmuk golu biraktim o gece.

• David abi – ki kendisini bugun New York’ta gordum ve aklima bu yaziyi yazmak geldi – tenis oynadigi zaman top toplamayi hic sevmezdi. Ne zaman tenis oynamak istese hemen beni ve Berkman’i cagirttirirdi. Biz onun Official Ballboy’lari idik. Filenin iki tarafinda bir dizimiz yerde, iki elimiz basparmak ve isaret parmagi yerle ucgen olusturacak sekilde dururduk. Top filede kaldigi anda fazla yukselmeden kosup, toplari alip beklerdik ki oyun yavaslasin ve topladigimiz toplari David abi ve rakibine geri verelim.

• Bir Tolga Abi vardi. Bizden 6 sinif buyuktu. O zamanlar pek ravacta olan dogu bloku sporcularina benzerdi, Rocky’deki Ivan Drago gibi… Bana oglen tatilinde para vermisti. Isim suydu: saat 3:30 oldugunda okuldan cikacaktim, kosedeki kebapcidan durum sekinde kebap alacaktim, menuye kebabin yaglarini bogazindan temizlesin diye de kantinden kola ekleyecektim. Saat tam 4′te yatakhanesine gidip onu uykusundan uyandirip kebabini ve kolasini saygiyla takdim ettim.

• Donem sonlarina dogru yedigimiz rutin bir emir vardi. Abiler defterlerimizi toplarlardi. Icimizden guzel yazili olanlari secilirdi ve mutalaa (etud) sirasinda onlarin bolumune terfi ederdik. Cirkin yazilmis bir odevi veya bir ansiklopedinin birkac sayfasini temiz bir kagida dikkatle gecirip emir sahibinin donem odevini hazirlardik. Hatta sacma sapan bir Milli Guvenlik odevi icin rutbelerin sembollerinin resimlerini cizdigimi bilirim.

• Yukarida bahsettigim Tolga Abi’den dolabina getir-gotur emiri yemek, yemek icin can attigimiz bir emirdi. Normalde, emir veren kisi grup halinde yakaladigi kucukleri aklinda tuttugu 1 ila 100 arasindaki sayiyi bileni tercih etmek yontemi ile secerdi. Ancak emir Tolga Abi’nin dolabi ile ilgiliyse biz anahtari eliden kapmak icin ziplardik. Zira, dolabinin icini kapladigi resimlerden kadin anatomisini etraflica ogrenme sansina sahiptik.

• Orta 2′de manatirlarimiz Gurkan ve Kadir Abi ikilisiydi. Gurkan Abi cok dersi oldugu zamanlarda stres atmak amaciyle bizi ve yatakhaneyi paylastigimiz Orta 3′leri boy sirasina dizerdi. Aramizdaki en uzunumuz olan Alper en arkaya gecme hatasina duserse hemen azarlanirdi. “Sen kisa boylu en one gec!!” diye. Alper mecburen comelerek en kisa kisi haline gecip en ondeki yerini alirdi. Stickler binasinin en ust katindaki kocaman yatakhane odamizin etrafinda kosmaya baslardik. Alper eger kazara biraz diklesip uzunlasirsa hemen azarlanip tekrar kisa dizleri bukuk kisa kosusuna gecerdi. Nedendir hala bilmem, kosarken “Yallah yuhidine meaciniii, Israil Israil !!” diye de sarki soylerdik. Ellerimiz taramali tufek tutar gibi dururdu. Birkac tur kostuktan sonra, yatakhanenin ortasindaki barfiks seklindeki tahtaya asilarak sempanze seklinde ilerlerdik. Dusen tekrar en arkaya gecerdi. O da bitince sirayla barfiks cekerdik. Birkac tur daha kostuktan sonra idman toplu sinav ve mekikle biterdi ve yatardik.

• Manatirlarimizin baska bir eglencesi yatma saati geldigi zamanki geri sayma oyunuydu. 10′dan baslayarak geriye sayarlardi. Sifira ulasildiginda pijamasini giymis yataginin icinde olmayan sertce bir tokattan ibaret dayagini yerdi. Tokat esnasinda yuzunu kacirmak ise daha guclu bir tokada sebebiyet verdiginden tavsiye edilmezdi (aslinda bu genel bir kuraldi). Bu oyunun enteresan kismi, 10′dan 0′a geri sayis her aksam baska bir sekilde olurdu. Bazen “On, dokuz, …, iki, bir bucuk, bir, yarim, sifir” gibi baska bir aksam ise – manatir sinirli gunundeyse – “On, sifir, ayaktakiler odama gelsinler” seklinde… Baska bir aksam da “On, sekiz, uc, dokuz, dort, bir, alti, yedi, bes, iki, sifir” diye sayilirdi mesela.

• Adini tam hatirlayamadigim bir abi vardi (sanirim Hakan). Ben prepken, o Lise 3 idi. O zamanlar ben cok ufak tefektim. Nasil olduysa bu abinin – ki kendisinin hentbol topuyla el sutu cekerek kale devirdigi iddia edilirdi – sahsi halteri olmustum. Beni yakaladigi zaman lounge’un disindaki yesil banklara sirtustu yattirirdi, ben Sermet Erkin’in kesecegi yardimcisi gibi dumduz dururken o beni boynumdan ve ayak bileklerimden tutup halter calisir gibi indirip kaldirirdi.

• Okula daha yeni basladigimiz aksamlarda bize korku hikayeleri anlatilirdi. Anlatan genelde tiyatrocu manatirlarimizdan Volkan Abi olurdu. Hikayeleri cok ciddi bir sekilde yuzunu fenerle aydinlatarak anlatirdi. Yer yer korkunc ve ani kahkahalarla ortaligi cinlatirdi. Hikayeler cins cinsti. Unutamadiklarimdan birisi 1800 kusurlu yillarda Amerika’dan Tarsus’a gelip olumcul sari humma hastaligina tutulup olen mudurun kizinin, gece okulu dolasan rahatsiz hayaleti hikayesi idi. Baska birisi ise gece okulu cevreleyen tas duvarlardan atlayip iceri girip, uyuyan cocuklarin ustlerini acip giden kambur Deli Rifat’inkiydi. Bu hikaye anlatildiktan sonra gec bir saatte Evren Abi sirtina pikesini sokarak Notre Dame’in kamburu gibi yatakhanemize gelip hirlamisti da ben onu taniyip maalesef olayin eglencesini bozmustum.

• Lise 2′lerin yatakhanesinde bir aksam beni ve benim gibi minyon iki arkadasimi (Cash Mete ve Kedi) bir adet gri metal dolabin icine kilitlediler. Dolabi yavasca 30 derece egime gelene kadar egdiler. Insan dustugunu hissedip ufacik dolapta kipirdayacak yer olmadigindan hicbirsey yapamiyordu. Kabus gibiydi.

Son olarak da, bizim seneden Bukle Mete’nin vahsi beyninden cikan bir emri anlatmam lazim. Lise’de sevgili Tarsus’tan ayrildiktan sonra bir tatilde okulu ziyarete geri geldim. O zamanlar Lambada sarkisi pek modaydi. Ogleyin lise basket sahasina gittigimde soyle bir manzara gordum: Mete’nin eglencesine 5 adet kucuk cocuk alet olmuslardi. Birisi Lambada sarkisini “Naaaay na nay nay nay…” seklinde soyluyordu, geri kalanlardan ucu belediye otobusu kulturunde fortculuk olarak tanimlanan hareketi yapar sekilde arka arkaya dansederlerken, sonuncusu da uclunun en ondekinin elini tutmus, belini kavramis digerlerine yuzu donuk sekilde kalca sallamaktaydi. Mete ise vaziyetten pek hosnut arkasina yastlanmis “Hadi, daha canli, daha canli cocuklar”, diye danscilarina sevk veriyordu.

Bu yazida anlattigim olaylarda adi gecen emir verici kisilerin hepsi simdi 30′larina geliyorlar. Buyuk kismi benim gayet iyi hatirladigim bu hikayeleri coktan unutmuslardir bile. Muhtemelen bazilarinin bana yaptiklarini bugun birileri kendi cocuklarina yapsa cok memnun olmazlar. Ancak herhangi birisiyle yarin yolda karsilassam tereddut etmeden sevgiyle sarilirim. Kimseye hicbir kirginligim yok hatta sadistlik sayilanlari bile gulumseyerek hatirliyorum.

Abilerim/ablalarim arasinda asla affetmeyeceklerim de var, ama o hikayeleri simdilik anlatmamayi tercih ettim. Onlari da gorecek olursam cekinmeden yuzlerine kendileriyle ilgili fikirlerimi soylerim zaten. Bazilarina soyledim bile.

Sonucta 15 yasinda cocuklarin eline kendilerinden kucuklere her turlu sozlerini gecirme hurriyetinin verildigi bir ortamda zaman zaman curuk elmalarin cikmasi dogal. Kucuk capta bir vaka-i Lord of the Flies yani… Bence Tarsus’ta mutlaka okutulmasi gereken bir kitap.

Okulumdakilerin cogu, bu guclerini yaraticiliklariyla kullandiklari icin onlari o zaman sevmistim, simdi 10-15 sene sonra hala, hatta eskisinden daha da cok seviyorum.

New York

Iki sitenin gencleri (ki yedigimiz naneyi anlatirken genc demekten utanip cocuk demek lazim) imzasiz bir pakt yapmisiz: biz havuza yanimizda onlardan birisi olmak sartiyla yan siteye gidiyoruz, onlar ise top oynamaya ve denize bize geliyorlar. Hatta o yillarda cok onemli bir sey olan site futbol takimimiz bile birlesik. Toplam 54 dairelik iki sitemizin takimi Camlik, 200 kusur dairelik Mesko’ya karsi David’e karsi Golyat cinsinden zeferler kazanip duruyor. Sitemizin kucuk cocuklari 17-0’lik muhtesem galibiyetimizin hikayeleriyle buyuyorlar. Kisaca Mesko’nun hiyar Haluk tarafindan toplanan futbol takimina karsi iki site tek yumruk vaziyetindeyiz. Zaten yan sitenin sakinlerinin onemli bir kismi sitenin insati bitince asansor ve havuz farki icin bizim siteden oraya tasinmis kisiler, ustelik benim Tarsus Amerikan’dan sinif arkadasim Tece Duku Cem (ki Kucuk Bey olarak da bilinir) sitenin ileri gelenlerinden.

Maalesef bu sitede C Blok, 9 numarada bir Erol Bey oturmakta. Bu Erol Bey cocugu olmayan huysuz bir adam. 50-55 yaslarinda, kel kafasinin uzerine yandan uzattigi saclarini Necmettin Cevheri stilinde tariyor. Mezitli Kontu Kucuk Bey Cem’in ise komsusu ve aile dostu… Bu Erol Bey’in ozelligi bizi havuzda her yakaladiginda kovmasi, beraber geldigimiz arkadasimizi azarlamasi, arkamizdan da civarindakilere 10-15 dakika kadar soylenmesi, bizim havuza alinmamamiz icin beyaz biyikli, gobekli, kasketli kapicilarina surekli olarak baski yapmasi, hatta site toplantilarinda aleyhimizde lobi olusturmasi. Haliyle bu Erol Bey’i hic sevmiyoruz.

Sari sicak bir yaz gunu genellikle oldugu gibi sikildik ve degisiklik olsun diye yan sitenin damina ciktik. Dam bir teras gibi, dort tarafinda da balkon gibi trabzan var. Biraz gezindikten sonra ne gorelim, Erol Bey’in karisi iki legen cilek receli yapmis ve bunlari arka balkona (heralde sogusun diye) birakmis. Arka balkonu yandan zor bir acindan goruyoruz, ama tukuruk mesafesi. Maalesef ruzgar yuzunden tukurmek cok zor. Icimizdeki en iyi tukurucu Zeki bile yesil tukurugunun dagilip ucmasini engelleyemedi. Bunu uzerine usenmedik, gidip bakkaldan iki paket Billur Tuz aldik ve dama geri geldik. Iki paket tuzu Erol Bey’in karisi hanfendinin yaptigi nefis cilek recellerininin icine yavas yavas bosalttik. Tabii tuzun yarisi asagi veya legenlerin disina dustup ipucu yaratti.

Dokme islemini itinayla gerceklestirirken, icimizden birinin gozune kapicinin catisindaki TV anteni carpti. Kapicinin evi sitenin arkasinda, arabalarin park ettigi aciklikta. O zamanlar TRT ikinci kanali, Star 1’i falan iyi alsin diye klasik antenlerin ustune yok UHF anteni, yok guclendirici cubugu, yok VHF eklengeci gibi kirk tane zamazingonun takilmaya baslandigi yillar. Metal bir agaci andiran anten, kapicinin tek katli evinden bile daha yuksek, bir tripod gibi uc taraftan desteklenmis, ama biraz da dengesiz duruyor. Biz de genciz, delikanliyiz, tahrik olduk haliyle… Ulan dedik, bunu dusurmek ne kolaydir kimbilir. Korkut’un yaninda annesinin bakkaldan aldirdigi bir naylon torba dolusu portakal vardi, kirik on dislerini gosterip zevkle siritarak portakallari tahrik unsuru antene dogru firlatmaya basladi. Bir anda cumleten torbadan portakal kapip kapicinin antenini dusurme oyununa basladik. “Lan az kaldi vuruyodum”, “Bak oglum sen abin kuttisi seyret simdi”, “Oglum siz nisan almayi bilmiyonuz”, “Ulan sallandi ama dusmedi” turunden laflamalar – hayiflanmalar arasinda kapicinin damindaki patirtiyi merak edip disari ciktigini zor farkettik. Bize “Naaapiyosunuz lan picleeeeeer!” diye bagirinca savunma mekanizmasi olarak bu sefer onu sislemeye basladik. Her atis sonrasinda hemen saklaniyor, yuzumuzu gostermemeye calisiyorduk. Kapici bir sure sonra akillandi ve etrafinina komutan gibi emirler yagdirmaya basladi. “Mistaaaaa, sen B Bloktan cik, ben A Bloktan cikacam, Erol Bey siz de C Bloktan cikin!!!”

Biz donduk kaldik tabii. Catinin uc cikisi var, her birinden bir dusman, gudumlu fuzeler gibi bize dogru yola cikmislar. Biz de 5-6 kisi variz, oyle dama saklanmak falan mumkun degil. Yakalarlarsa bizi cilek receli gibi ezecekler. Tek sansimiz asansorden inip, onlarin merdivenden cikmalarina dua etmek. O anda hayatimizi kurtaran bir fikir geldi aklimiza. Yanimizdakilerden birisinin evi A Blok ucuncu katta, ev anahtari da site gelenegi olarak muhtemelen kapinin ustundedir… Hemen kosmaya basladik. Adrenalinin yardimlariyla ayak bileklerimizin kirilmasi ugruna merdivenleri beser beser atladik ve kapinin ustunde duran anahtarla kapiyi acip aynen iceri girdik. Hemen sessizce oturduk ve gobekli kapicinin kosan ayak seslerini ve hizina yetisemeyen nefesini kapinin ardindan zevkle dinledik.

Tabii oyle hemen disari cikip kacmak olmazdi. Etraf hala tehlikeli asabi adamlarla kayniyordu. Ortalik sakinlesinceye kadar arkadasimiz Mehmet’in evinde Teksas-Tommiks, gazete okuduk, televizyon seyrettik. Bu arada kendi sitesinde dolasmasi dikkat cekmeyecak olan ev sahibimizi asagiya nobete yolladik. O da durumu oglen uykusundan uyanan mahmur gozlu Lord Cem’e acikladi. Ikisi etrafi gozlemleyip, caktirmadan bize asagidaki durumu ve ruh halini ilettiler. Aksama dogru arka balkondan caktirmadan izledigimiz ev sahibi Mehmet ve Mersin Padisahi Cem’in kasina gozune bakarak yavas yavas evi bosalttik.

Bir sure hem komsu siteden, hem de havuzlarindan uzak durduk. Olaylardan birkac hafta sonra Erol Bey ve karisinin recellerini tuzlayanin kim oldugunu fellik fellik aradiklarini, once bulamadiklarini, ama en sonunda baska bir sitedeki ziyafet sonunda kaybolan bir paket tuzun ustaca izlenmesi sonrasinda ipuclari birlestirildikten sonra, o sitenin kapicisinin oglu Salim’in sucunu(!) agir sorgulamalara dayanamayip itiraf ettigini uzulerek ogrendik.

New York